I/ Bối cảnh chung trước trận đánh

Lực lượng các bên trong trận Borodino

Lực lượng của Napoleon ở Borodino rất mạnh, quân số từ 120.000 - 135.000 người, với 584 khẩu pháo. Theo 1 số nguồn của các sử gia Tây Âu thì lực lượng của Na gồm 84.500 bộ binh, 21.500 ki binh, 16.000 pháo thủ và công binh với 500 - 550 khẩu pháo, tổng cộng là 122.000 người. 2 sử gia Nga A.Vassiliev và A.Popov đưa ra con số 132.000 người. Họ cũng ước tính quân Nga là khoảng 155.000 người, các sử gia khác cũng ước tính lực lượng của Kutuzov gồm 115.000 binh sĩ, 9.500 kỵ binh cossack, và 30.500 dân quân. Tổng cộng 155.000 người, và 600 khẩu pháo

Bản đồ trận shevardino

Khi truy kích đội quân Hậu Vệ của người Nga, tiền quân Pháp đã tiến tới gần Shevardino. Ngôi làng này nằm ở sườn trái đội hình quân Nga đang bày trận ở gần sông Kolocha để ngăn cản quân Pháp từ Smolensk tiến về Moscow. Đội quân của Davout và Murat tấn công đội hậu vệ quân Nga ở Shevardino.quân của Poniatowskia sau khi hất quân Nga ra khỏi Yelnia , nhập vào lực lượng của Davu, Murat. Họ tấn công hậu quân Nga, cuộc tấn công kéo dài và khá ác liệt. Đêm xuống, nhưng trận chiến vẫn chưa đến hồi kết. Người Pháp bắt đầu đánh vào sườn của cứ điểm. Đến lúc này, 1 nửa cứ điểm đã bị pháo binh Pháp bắn tan nát. Hoàng tử Bagration nhận lệnh rút quân. Cuộc rút lui được sự yểm hộ của 1 sư đoàn kỵ binh mặc giáp sắt, và 1 tiểu đoàn bộ binh đơn độc. Tiểu đoàn Nga hát vang, và khua chiêng trống ầm ĩ đề làm kẻ địch lầm tưởng về quân số của họ trong bóng đêm, trong khi những chiến binh mặc giáp sắp tiến về phía quân Pháp. Trận chiến diễn ra hoàn toàn trong bóng tối, và sự rối loạn đó đã giúp ngườI Nga có thể cuộc rút lui được trong trật tự.

"Quân Pháp hành quân đến Valuievo trong 24 giờ, chúng không phát hiện ra vị trí quân ta bố trí từ Utitsa đến Borodino, ngoài ra chúng cũng không biết quân ta đang tiến tới, nhưng trong khi lùng sục đội quân hậu vệ của ta, chúng đã tiến đến sườn trái của quân ta, đồn Shevardino, bất ngờ cản trở hướng tiến của quân ta...." (Leo Tolstoy)

Sau trận Shevardino, quân Nga phải bỏ 1 cứ điểm ở sườn trái, và buộc phải hấp tấp lập hàng phòng thủ cong quanh cái mấu này. Ngày 7 tháng 9 trận Borodino bắt đầu


Kutuzov ra lệnh cho Bagration phòng thủ mặt nam trận địa. Ở mặt này quân Nga đã xây dựng được những công sự vững chắc hình chữ V, mà sau này trờ thành huyền thoại 'Bagration Fleches'. Công sự thứ 4 bằng đất yếu hơn, nằm hơi lệch về phía Bắc, gần làng Semonovskaia Nằm ở phía bắc 'Bagration Fleches' là trận địa pháo Raievski, hay còn được gọi là Đại Đồn hoặc cứ điểm của Thần Chết.
Đối diện với "Bagration Fleches" là đồn Shevardino. Trong thời gian diễn ra trận Borodino, Napoleon đặt bản doanh ở đây





Trước trận chiến, bên quân Nga đã tổ chức 1 buổi lễ cầu nguyện. Điều này sĩ khí của quân Nga lên cao. " Một đám rước xuất phát từ Borodino đang đi lên dốc. Đi đầu trên con đường bụi bặm, là một tiểu đoàn bộ binh súng cầm chúc xuống và đầu để trần. Phía sau đoàn bộ binh nghe có tiếng hát hành lễ.
Binh sĩ và dân quân cất mũ chạy vượt qua Piotr đến đón rước.
- Họ rước Đức mẹ của chúng ta! Người phù hộ chúng ta!… Đức mẹ Iverya.
- Đức mẹ Smolensk chứ! - một người khác chữa lại.
Dân quân đang ở trong làng hoặc đứng làm việc trên trận địa pháo đều vứt bỏ thuổng chạy đến đón đám rước. Đi sau tiểu đoàn trên con đường bụi bặm là những tu sĩ mặc áo lễ, một ông già người nhỏ nhắn đội mũ tròn, có những người giúp lễ và một tốp đồng ca đi theo. Sau lưng họ, lính và sĩ quan khiêng một bức tượng thánh lớn mặt đã đen xạm trong cái khung bằng kim khí. Bức tượng ấy người ta mang từ Smolensk đi và cho đến nay nó vẫn đi theo quân đội. Đằng sau bức tượng, ở xung quanh ở phía trước và ở khắp nơi là những tốp binh sĩ để đầu trần, người đi, người chạy: người quỳ uống đất.
Lên đến hết dốc, tượng thánh dừng lại, những người nâng khăn đỡ thánh được thay phiên, những người giữ đồ thờ lại đốt bình trầm và buổi lễ cầu nguyện bắt đầu. ánh nắng oi bức chiếu thẳng xuống; một cơn gió nhẹ thổi vào những mái đầu trần, và những dải lụa buộc xung quanh bức tượng, tiếng hát đưa nhẹ lên không trung.
Cả một đám đông, nào sĩ quan, nào binh lính, nào dân quân, đầu để trần, chen chúc nhau xung quanh tượng thánh. Đằng sau vị giáo sĩ và người giúp lễ có một chỗ để trống giành cho các sĩ quan cao cấp đứng. Một viên tướng đầu hói cổ đeo huân chương George đứng ngay sau lưng vị giáo sĩ, tay không làm dấu chữ thập (hẳn ông là một người Đức) sốt ruột chờ cho xong buổi lễ cầu nguyện mà ông ta thấy mình cần phải làm danh dự, có lẽ để cổ vũ lòng ái quốc của nhân dân Nga. Một viên tướng khác cũng đứng đấy với một tư thế hùng dũng luôn tay làm dấu chữ thập ở trước ngực, mắt liếc nhìn quanh. Đứng giữa đám đông nông dân, Piotr nhận ra trong nhóm sĩ quan cao cấp này có nhiều người quen biết, nhưng chàng không nhìn họ, bao nhiêu sức chú ý của chàng đều tập trung vào gương mặt nghiêm trang của binh sĩ và dân quân ở trong đám đông đang nhìn bức tượng thánh một cách háo hức như nhau.
Khi những người ca sĩ đã mệt mỏi (họ đang hát bài kinh cầu nguyện thứ hai mươi) cất cái giọng uể oải và đều đều hát bài: "Đức mẹ hãy cứu với bầy tôi của Đức mẹ khỏi cảnh tai ương" và khi vị giáo sĩ và người giúp lễ hát "Chúng con đều đến nhờ Đức mẹ che chở chúng con như một thành trì vững chắc" thì trên khắp các gương mặt. Piotr đều thấy họ nhận thức được tính chất trang nghiêm của giây phút này như chàng đã từng thấy khi đi xuống quãng đường dốc ở Mozaisk và thỉnh thoảng lại thấy hiện lên trên nhiều gương mặt mà chàng đã gặp sáng hôm ấy. Mọi người đều cúi rạp xuống, làm tóc bay tung lên, và có thể nghe thấy những tiếng thở dài và tiếng ngón tay đánh vào ngực khi làm dấu thánh.
Đột nhiên đám người đang bao vây quanh tượng thánh rẽ ra, xô vào cả Piotr. Việc mọi người rẽ ra một cách vội vã như vậy chứng tỏ có một nhân vật rất quan trọng đang lại gần tượng thánh.
Đó là Kutuzov vừa đi quan sát vị trí về. Sau khi trở lại Tatarinovo ông đến đây dự lễ cầu nguyện. Piotr nhận ra ngay Kutuzov vì dáng dấp của ông khác hẳn mọi người.
Với cái thân hình to béo núc ních trong chiếc áo đuôi én dài vạt với mái đầu bạc phơ để trần, với con mắt bị chột trên khuôn mặt béo phị, Kutuzov bước tới, dáng đi lắc lư, mình chúi về phía trước, và dừng lại ở ngay sau lưng vị giáo sĩ. Ông làm dấu thánh giá với một cử chỉ quen thuộc, đưa tay chạm xuống tận mặt đất, rồi thở dài một tiếng nặng nề, cúi mái đầu bạc xuống. Sau lưng Kutuzov là đoàn tuỳ tùng. Mặc dầu sự có mặt của vị tổng tư lệnh thu hút hết sự chú ý của tất cả các nhân vật cao cấp, dân quân và binh sĩ vẫn không nhìn ông ta và cứ tiếp tục cầu nguyện.
Khi lễ cầu nguyện đã kết thúc, Kutuzov đến bên tượng thánh, quỳ gối một cách nặng nề, phục xuống mặt đất và một hồi lâu không sao đứng dậy được.
Vì người ông nặng nề, yếu ớt quá. Mái đầu, bạc của ông run run vì cố lấy sức Cuối cùng ông đứng lên, và đôi môi nhú ra một cái nhìn ngây thơ như trẻ con, ông hôn lên tượng thánh rồi lại cúi mình, tay chạm xuống tận mặt đất. Tất cả các vị tướng đều bắt chước ông ta, rồi đến lượt các sĩ quan, và sau lưng họ là binh sĩ và dân quân vừa thở vừa chen chúc và xô đẩy nhau, vẻ mặt xúc động." (Chiến tranh và Hòa Bình)


Kutuzov trước trận Borodino

2 kỳ thủ Kutuzov và Napoleon đã sắp đặt xong mọi việc, các quân cờ đã được sắp đặt xong. 1 bầu không khí yên tĩnh giả dối bao trùm trước màn kịch đẫm máu. Kutuzov lúc này đang ở làng Gorki, ông ngồi trầm tư, suy ngẫm 1 điều gì đó xa xăm.


Napoleon và những người lính Cựu Cận Vệ của mình

Phía bên kia Napoleon đang lơ đãng lắng nghe Davout đề nghị đánh vu hồi vào sườn trái quân Nga, rồi nói điều ấy không thể làm được. Khi hừng đông của một ngày mới, Napoleon lại quan sát vùng chiến địa vẫn còn đang yên tĩnh 1 lần nữa.

Bản đồ trận Borodino

Mặt trời toả ánh hồng trên 1 khung cảnh khổng lồ, chiếu sáng đấu trường, nơi 2 đấu sĩ đang hừng hực chuẩn bị vào cuộc. Con đường Smolensk với 2 hàng cây bên đường chạy dài qua làng Borodino, nơi có 1 ngôi nhà thờ nhỏ màu trắng. Vượt qua Borodino, con đường băng qua con sông Kolocha bằng 1 cây cầu, gấp khúc, uốn lượn và dẫn tới làng Valuievo, nơi Napoleon đóng đại bản doanh. Đất đai dọc theo sông khá gập gềnh. Phần còn lại của chiến trường là những bãi cỏ và những cánh đồng lúa mạch nhỏ bé. Chỉ có 1 phần phía nam, gần làng Utitza là được bao phủ bởi cây rừng. Âm thanh huyên náo từ vó ngựa vang lên, và bóng vô số những người lính bộ binh thấp thoáng.khắp nơi. ánh những chiếc roi ngựa bóng loáng vì ánh nắng hòa với màu vàng và xanh của lá, màu trắng của vỏ cây tạo nên 1 khung cảnh thật kỳ vĩ..

"Trước bình minh buổi sáng ngày mồng 7 tháng 9, những nhạc công bên sườn phải bắt đầu tấu lên những khúc quân nhạc hùng tráng, đánh thức những người lính bộ binh. Những nhạc công chơi say sưa, với những khúc nhạc nồng nhiệt, phấn khích. Âm nhạc đã khích lệ tinh thần đáng kể cho những người sắp xung trận... Khi trời sáng, 1 tuyên cáo đế quốc ngắn gọn được truyền đạt cho mỗi tiểu đoàn. Ngay sau đó, những khẩu đại bác bắt đầu khai hỏa...-Chlapowski"


Pháo binh Pháp khai màn

102 khẩu đại bác của Napoleon được sắp xếp thành 6 khẩu đội, cách xa quân Nga. Những khẩu pháo được đẩy lên phía trước, leo lên những điểm cao. Pháo binh Pháp nhanh chóng trút đạn xuống những hàng quân của Quân đoàn 1, 3 và tập đoàn quân phía Tây số 2 của Nga. Từ trước đến giờ, chưa bao giờ hoả lực đại bác lại tập trung đến thế. Những khẩu đại bác nhả khóa mù mịt khắp 1 khoảng không rộng lớn. Pháo binh bắt đầu bắn chuyển làn yểm hộ cho cuộc tấn công của bộ binh. ở khu trung tâm, sư đoàn bộ binh 5 của Davout tiến về phía công sự quân Nga, ở mạn Bắc 1 phần quân đoàn của Eugene tấn công Borodino

Mạn Bắc: Cuộc tấn công của Eugene vào làng Borodino

"Quân Pháp đánh bật quân địch ra khỏi làng và băng qua sông truy kích địch
Quân Nga phản công dữ dội, và đẩy lùi quân Pháp"

Borodino là 1 ngôi làng nhò với vài chục nóc nhà gỗ và 1 ngôi nhà thờ nhỏ màu trắng. Con đường Smolensk cắt qua làng. Phía trên Borodino là làng Gorki. Eugene đưa 1 phần kỵ binh của mình về phía đông, gần làng Loginovo và Bezzubovo, để bảo vệ sườn quân mình. Nơi đấy là 1 khu vực mở với những đầm lầy.


Bản đồ trận đánh

Trong khi đó, bộ binh của Eugene tấn công làng Borodino, nơi được 3 tiểu đoàn thuộc trung đoàn Cận Vệ Hoàng Gia bảo vệ. 3 tiểu đoàn Nga được bố trí như sau: 1 tiểu đoàn bảo vệ làng Borodino, 2 tiều đoàn còn lại bố trí đội hình hàng dọc và đóng ở phía sau làng gần cây cầu. Không xa cây cầu là 2 khẩu pháo thuộc lực lượng pháo binh Cận Vệ. Nhiều chi đội nhỏ lính bộ binh có nhiệm vụ quấy rối hàng ngũ địch cũng được bố trí dọc theo sông Kolocha. Giữa làng Borodino và Gorki là lữ đoàn bộ binh dưới quyền Balla ( 2 tiểu đoàn thuộc trung đoàn 11 và 2 tiểu đoàn thuộc trung đoàn 36) và 8 - 12 khẩu đại bác hạng nặng ( khẩu đội 7). Quân đoàn bộ binh 4 của Tolstoy đóng ở phía Bắc làng Gorki, với 8 tiểu đoàn bố trí thành 2 hàng. Mỗi tiểu đoàn lại có 10 lính bắn tỉa tiến lên trước khoảng 200 m và được bố trí dọc theo sông. Quân đoàn bộ binh 6 của Kaptzevich đóng ở phía nam Gorki và gần trận địa Raievski. Nó cũng được bố trí đội hình giống như đội hình của Tolstoy.

Sư đoàn 13 của Delzon thận trọng tiến lên bất chấp tiếng đạn pháo và đạn súng trường vang lên khắp trận địa. Họ đánh bật quân Nga ra khỏi ngôi làng và truy kích quân địch sang tận bên kia sông. Những người lính bộ binh cận vệ Hoàng Gia bị thiệt hại nặng trước khi có thể rút chạy được qua sông. Họ phải chịu áp lực của quân Pháp lớn đến nỗi không kịp phá cầu.


Tranh giành cây cầu gỗ


Theo lệnh của Zhmodikov, trung đoàn bộ binh số1 được lện tấn công quân Pháp, và đẩy lùi địch về phía sau sông Kolocha. Người chỉ huy của trung đoàn này, cùng 2 viên chỉ huy tiểu đoàn dưới quyền, tiến lên trước quan sát quân Pháp, và chọn điểm xuất phát tấn công từ sau 1 khe núi hẹp và dài không xa cây cầu. Những người lính Nga đã làm được, họ đẩy lùi quân Pháp ra khỏi làng. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, những người lính cận vệ hoàng gia lại quay về làm lực lượng dự phòng, họ được sắp xếp vào sư đoàn bộ binh cận vệ của Yermolov.


Eugene ra lệnh tăng thêm nhiểu pháo nữa, và bố trí 1 khẩu đội lớn nã pháo vào quân Nga. Trong 1 giờ tiếp theo, quân đoàn bộ binh 6 của Kaptzevich ( sư đoàn 7 và sư đoàn 24) đã phải chịu những thiệt hại đáng kể. Pháo binh của quân đoàn bộ binh 6 lập tức đáp trả những khẩu đại bác Pháp. G.Kostenetzki là chỉ huy pháo binh của quân Nga ở khu vực này. Ông là người rất được các pháo thủ Nga yêu mến và quý trọng. Người chiến binh dũng mạnh này có thể bẻ gãy 1 chiếc móng ngựa bằng đôi tay trần của mình. Viên chỉ huy Nga này đã dội xuống đầu bộ binh Pháp 1 cơn mưa đạn dữ dội không kém gì cơn mưa đạn của pháo binh Pháp.

Mạn Nam: Davout tấn công Bagration Fleches

Quân Nga phòng thủ rất chặt chẽ trong những chiến hào ở khu vực trận địa Bagration Fleches. Bên phải là khẩu đội 3 của Taube, bên trái và ở giữa là khẩu đội 11 của Boguslavski và khẩu đội 32 của Billingshausen. Ngoài ra còn có khẩu đội nhẹ số 21 với 4 khẩu pháo. ở 2 bên của trận địa này là 1 hàng dài những khẩu pháo đứng im lặng: bên trái là khẩu đội 31 của Apuskin, bên phải là 1 nửa của khẩu đội pháo số 1 nổi tiếng dưới quyền Bogdanovich. Những pháo thủ không đơn độc, họ được những người lính bộ binh anh em thuộc quân đoàn của Borodin bảo vệ ( sư đoàn vệ binh của Vorontzov và sư đoàn bộ binh của Neverovski). Trong mỗi công sự lại có 1 tiểu đoàn vệ binh, và phía sau là 7 tiểu đoàn vệ binh đứng trong đội hình hàng dọc. Đấy là sư đoàn vệ binh của Vorontzov. Sư đoàn bộ binh 27 của Neverovski là lực lượng dự phòng với 8 tiểu đoàn.



Gần những công sự bằng đất của quân Nga là 1 con đường nhỏ chạy uốn lượn qua 1 cánh rừng bu lô rậm rạp. Những người lính bộ binh Nga chiếm lĩnh vị trí trong cánh rừng và khe núi nhỏ. ở phía trước bên sườn pháo đài của Bagration là 1 gò đất nhỏ chưa có quân bố trí ở đây, vì điều này mà về sau Bennigsen bị chỉ trích dữ dội. Sự thể là có 1 đội quân được bố trí ở phía sau gò đất, và Bennigsen trong phạm vi quyền hạn của mình đã ra lệnh cho họ triển khai trên gò đất mà không thông báo cho Kutuzov. Bennigsen không biết rằng đội quân đó đã được bố trí ở sau gò đất ấy như 1 lực lượng phục kích, ở vị trí này họ được gò đất che chắn khỏi con mắt của quân địch, và có thể gây bất ngờ cho chúng.


Bản đồ trận đánh

Quân Pháp tấn công bằng 1 phần lực lượng thuộc quân đoàn 1 của Davout ( sư đoàn bộ binh của Dessaix, Compans và Friant). Trung đoàn bộ binh 57 nổi tiếng là 1 bộ phận thuộc sư đoàn của Compans, nó được mệnh danh là "kẻ hủy diệt" vì sự hung hãn của mình. 1 đơn vị khác thuộc sư đoàn của Compans cũng khá tinh nhuệ, đó là trung đoàn bộ binh nhẹ 25.


Khoảng nửa giờ sau khi pháo binh bắt đầu bắn phá, quân đoàn 1 của thống chế Sắt Davout bắt đầu tần công phần phía nam trận địa của Bagration. Sư đoàn bộ binh 5 của Compans cùng với 30 khẩu pháo bắt đầu tiến về phía công sự quân Nga. Những hàng lính bộ binh ẩn hiện trong làn khói súng, nhưng tiếng súng trường vang lên khắp nơi. Họ băng qua cánh rừng, quét sạch những tên lính bắn tỉa của địch, và toàn bộ sư đoàn tiến lên về phía nam cánh rừng. Cây rừng bảo vệ được họ 1 phần tránh khỏi hỏa lực của súng và pháo địch, và những người tấn công đã tiến tới rất gần công sự đất của người Nga. ( Davout đã sử dụng địa vật, địa hình tốt hơn hẳn so với Ney)


Di tích còn lại của những công sự Bagration

24 khẩu pháo Nga cùng với màn lửa súng trường đã ngăn cản bước tiến của bộ binh Pháp. Khói súng lan tỏa rộng,bao phủ cả 1 phần lớn của chiến địa. Trong màn khói lửa mịt mù, tiếng gầm rú của đại bác, vẫn nghe thấy nhưng tiếng gào thép vang lên từ nhưng người lính, nhưng không thể nghe rõ họ nói gì. Tướng Compans bị thương, còn ngựa của Davout trúng đạn và bị ném văng đi xa. Vị thống chế Sắt đã bị đốn ngã. Nhưng trung đoàn 57 "kẻ hủy diệt" vẫn tiến tới và chiếm được công sự phía đông. 1 người lính Pháp viết:" người sĩ quan Nga gan dạ, khi thấy những người lính của mình rút chạy, liền chạy ra, đứng chặn ở lối ra vào của công sự, và làm tất cả để chặn họ lại, 1 viên đạn bắn trúng ông ta. Chúng tôi xông lên với lưỡi lê tuốt trần, tôi chạy tới chỗ người sĩ quan đó để bảo vệ ông ta, nhưng ông ta đã chết"


Hình ảnh những người lính bộ binh Pháp trong trận Borodino

Trung đoàn 57 không thể giữ được vị trí và bị đẩy lùi. Sư đoàn của Compans hỗn loạn, bóng những người lính Pháp thấp thoáng khắp cánh rừng và các bụi cây. Sư đoàn 5 của Compans được thay thế bằng sư 4 của Dessaix. Có lẽ do bị choáng ngợp trước màn bão lửa được những người lính Nga ở pháo đài giăng lên, quân Pháp cuối cùng bị đẩy lùi.. Thấy rằng mình không thể lọt vào được những công sự của địch, những người Pháp lặng lẽ triệt thoái. Dù chưa có gì báo hiệu một cuộc tấn công mới sẽ bắt đầu, nhưng thời gian im ắng đối với những người phòng thủ dường như kéo dài hơn thực tế.


Thống chế Poniatowski

Trong thời gian nã pháo và cuộc tấn công đầu tiên của Davout vào Bagration fleches, Poniatowski tiến quân dọc theo con đường từ Elnia đến Utitza, xuyên qua 1 cánh rừng lớn, hướng về phía quân Nga. Giữa vị trí của Poniatowski và Davout là 1 lỗ hỗng lớn, nên Napoleon lệnh cho quân đoàn 7 của Junot tiến tới bảo vệ sườn cho đội quân của Davout. Junot cũng bắt liên lạc được với lực lượng của Poniatowski. Những người Westphalian của Junot tiến vào cánh rừng nằm ở phía nam Bagration fleches, đụng độ với 3 trung đoàn Nga, và đẩy lùi họ về phía nam, hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ sườn cho quân của Davout.

Những khẩu đại bác Pháp đang nhả đạn yểm hộ cho cuộc xung phong của kị binh

Tiếng đại bác vang dậy khắp vùng chiến địa rộng lớn. 100 khẩu đại bác quân Pháp nhằm thẳng về phía 'bagration fleches', trận địa pháo Raievski và làng Borodino mà trút đạn. Gần 40 khẩu pháo được bố trí để bắn phá những công sự của Bagration. Số lượng pháo nhanh chóng tăng lên trong vài giò tiếp theo. 1 phần chiến địa bị khói súng phủ kín. Bộ binh Pháp xung phong đánh chiếm chiến hàoquân Nga. Quân Nga cũng chẳng ngồi yên, mà lập tức phản công lại quân địch. Sư đoàn bộ binh của hoàng tử Wirtemberg ( 8 tiểu đoàn) được sắp xếp thành 2 tuyến theo hàng dọc hăng hái xông lên phản kích.


Tướng Nga K.Sievers

Quân đoàn kỵ binh 4 của Karlovich Sievers ( 16 liên đội long kị, 8 liên đội kị binh cầm thương, 8 liên đội ky binh nhẹ) tấn công sư đoàn của Compans. Những kỵ sĩ Nga chiếm được 12 khẩu pháo và tàn sát lính bộ binh Pháp. Tận dụng thành quả do kị binh của Sieverse tạo ra, sư đoàn của Vorontzov tái sắp xếp lại đội hình của mình trong các chiến hào, để chuẩn bị chống đỡ đợt tấn công tiếp theo của quân Pháp.


Quân Nga không phải chờ lâu, kỵ binh Pháp nhanh chóng tổ chức 1 đợt xung phong và tái chiếm lại 12 khẩu pháo. Họ cũng đẩy lùi được kỵ binh Nga, nhưng những chiến hào vẫn nằm trong tay người Nga. Ở phía sau bộ binh của Davout của Ney là vô số kỵ sĩ, Pháp có, Đức có, Ba Lan có. A.Rozwadowski thuộc trung đoàn kỵ binh cầm thương số 8 miêu tả cuộc chiến với những kỵ sĩ Nga.

'Ngày hôm nay (5/9) trung đoàn kị binh cầm thương 6 được bố trí ở tuyến đầu, trung đoàn 8 của chúng tôi cũng sắp xếp theo đội hình bậc thang, khi bọn long kỵ Nga tấn công. Chúng tôi giáng cho chúng những cú ra trò, nhưng chúng vẫn cứ ào ạt xông tới đội hình trung đoàn bạn (6), chỉ khi trung đoàn 8 giáng cho chúng những cú trời giáng vu hồi vào sườn, chúng mới chịu ngừng, và rút chạy hỗn loạn. Sau đó, chúng tôi hành quân tới 1 vị trí mới, tới sau 1 cánh rừng. Ở đó những trung đoàn của ta đã bày trận theo đội hình hàng dọc, và chỉ có 1 lữ đoàn bày trận theo đội hinh bậc thang. Ngay lúc đó, chúng tôi được báo kị binh Nga lại xung phong tấn công vào đội hình quân ta, chúng tôi lại được lệnh giải quyết chúng. Nhìn từ xa, kị binh địch hình như là lũ long ky, với lũ này thì chúng tôi dễ dàng đè bẹp. Nhưng khi tới gần, chúng tôi mới nhận ra chúng là kị binh nặng, những kị sĩ mặc áo giáp, quả là thảm hoạ, trung đoàn 6 bỏ chạy về phía đội hình trung đoàn 8 chúng tôi. Đội hình của chúng tôi cũng bắt đầu hỗn loạn, và cả 2 trung đoàn cùng bỏ chạy, và phá vỡ luôn đội hình của những kị binh Phổ ở hậu quân. Chỉ đến khi lữ đoàn kỵ binh kế tiếp, đã được bố trí theo đội hình bậc thang, phản công, mới đẩy lùi được bọn Nga trở lại - Rozwadowski - Memoir"


Những người lính cận vệ của Bagration trong trận Borodino, tranh do Roubaud vẽ

Pháo binh hai bên như những con thú điên cuồng khạc lửa xuống đầu bộ binh đối phương. Đến lúc này, quân Pháp đã triển khai được 200 khẩu pháo bắn phá những chiến hào của Bagration. Người Nga đáp trả với 150 khẩu. Trong tay hoàng tử Bagration có 2 sư đoàn bộ binh ( 3, 27). Ông cũng tăng cường cho phòng tuyến thứ 2 các đơn vị thuộc quân đoàn Raievski: sư đoàn 12 và sư đoàn 26. Những đội quân này được triển khai sau sư đoàn Vệ binh 2 của Vorontzov. Sư đoàn của hoàng tư Von Mecklenburg-Schwerin bắt đầu di chuyển về phía sau làng Semonovskaia. Đây là 1 trong những sư đoàn tinh nhuệ nhất của lục quân Nga, với 3 trung đoàn: Cận Vệ Mát cơ va, Cận Vệ Ki ép, và Cận Vệ Siberi. Sư đoàn này được triển khai ở phía đông làng Semenovskaia.


Thống chế Ney

Bây giờ là lúc Ney tấn công. Ney vốn nổi tiếng là hình mẫu của người chiến binh gan dạ trên chiến trường, nhưng trong trận Borodino, Ney bị khiển trách nặng nề vì sự liều lĩnh bất chấp của mình. Lúc 9 giờ sáng, sư đoàn 10 do Ledru chỉ huy tấn công 'bagration fletches' từ hướng Bắc.

Cùng lúc, 1 nửa sư đoàn 4 tấn công từ hướng Nam, những người lính Pháp ẩn mình sàu màn khói súng mù mịt trên chiến địa, và xông về phía quân thù. Quân của Ledru đã hất được những vệ binh Nga ra khỏi chiến hào, và chiếm được 2 trong số 3 'bagration fletches' nổi tiếng của quân Nga. Quân Pháp phát hiện ra rằng, ở đây còn có 1 công sự bằng đất thứ 4, không xa chỗ những 'bagration fletch'


Kị binh Nga đang xung phong, trận Borodino

Bagration thấy những vệ binh của mình bị hất văng khỏi những chiến hào, liền nhanh chóng quyết định tổ chức 1 đợt phản công mạnh. Bộ binh Nga ào ạt xông vào vùng chiến địa, lúc này đang oằn oại dưới những tiếng gầm thét của pháo, của vô số chớp lửa từ những nòng súng,, bất chấp cơn bão lửa quân Pháp trút về phía họ. Họ cũng được kị binh của Sievers và sư đoàn kị binh giáp sắt số 2 hỗ trợ. Sư đoàn bộ binh của Ledru nhanh chóng bị đẩy lùi, và quân Nga lại tái chiếm được những chiến hào của mình.

Kỵ binh xứ Wirtembergian dưới quyền Beurmann và 1 vài đơn vị kỵ binh nhẹ của Pháp đã kịp thời bảo vệ cho sư đoàn của Ledru và Dessaix. Họ xung phong vào trận, và buộc bộ binh Nga dừng lại không đuổi theo bộ binh Pháp. Tuy vậy quân Nga đã chiếm được 6 khẩu pháo, và giết khá nhiều lính của Dessaix. Quân Pháp và quân Wirtemberg bị kỵ binh mặc giáp sắt Nga đuổi theo bén gót. Vũ khí của quân Pháp và Wirtemberg là thương, vũ khí này khi đánh cận chiến rất yếu, đặc biệt là để đối phó với quân mặc áo giáp. Cuộc giao tranh giữa 2 bên rất ác liệt nhưng diễn ra khá nhanh. Những kỵ sĩ cầm thương bị thiệt hại nặng và phải tháo chạy. Những kỵ mã Nga vung vẩy lưỡi gươm, thét vang náo nhiệt vì thắng trận bên những chiến hào còn vương khói súng. Nhưng họ không mừng vui được lâu, những kỵ binh Pháp mặc giáp sắt do Nansouty chỉ huy cùng với 100 kỵ sĩ cầm thương của trung đoàn kỵ binh Ba Lan số 6 lại tràn tới.


Pháo binh Pháp chia cắt các tiểu đoàn quân Nga. Những kị binh Nga mặc giáp cố làm im tiếng những khẩu pháo Pháp bằng vài lần xung phong. 1 lính Pháp miêu tả như sau :’chúng tôi thấy những kị binh Nga tràn về phía chúng tôi như 1 cơn bão điên cuồng. Chúng không hướng thẳng về phía chúng tôi, mà về phía 1 cụm 30 khẩu pháo của chúng tôi. Dù phải chịu thiệt hại khi xung phong dưới hỏa lực của chúng tôi, nhưng tốc độ của chúng không chậm lại… Chỉ nhờ sự yểm trợ của liên đội kỵ binh, chúng mới chịu dừng lại’

Trên chiến trường, khói súng tỏa ra không ngừng, những tia nắng mặt trời chiếu thẳng vào mặt Napoleon, che tay cho bớt chói mắt, vị hoàng đế giương ống nhòm quan sát những công sự ‘bagration flech’. Ông thấy khói súng và những người lính, chỗ thì lính Pháp, chỗ lại lính Nga, khói bụi làm cho thật khó phân biệt được ai với ai.

Lúc 10 giờ, sư đoàn Ledru lại mở 1 đợt tấn công và chiếm được 1 công sự. Vài phút sau đội quân Pháp hỗn loạn với 1 nhóm thương binh rên rỉ lại phải tháo chạy. Sư đoàn bộ binh 3 của Nga và 4 trung đoàn kị binh của Sievers phản công, khôi phục lại được vị trí đã mất.


Cuộc phản công của bộ binh Nga, tranh do Grekhov vẽ


Murat, viên chiến tướng xuất sắc, lại dẫn đầu 1 tiểu đoàn của sư đoàn 25, và lại ào ạt tràn về phía chiến hào quân Nga, trước khi họ tiến tới được mục tiêu của mình, những người lính Pháp lại bị kị binh của Duka tấn công, may là kị binh Pháp kịp thời yểm hộ cho họ. Những người còn lại của sư đoàn 25 và kị binh Wirtemberg đã xông tới để cứu các chiến hữu của mình.


Tướng Pháp friant

Bời vì 2 sư đoàn của Ney ( sư đoàn 10, 25) không tạo được đột biến., Napoleon ra lệnh cho sự doàn 2 do Friant chỉ huy yểm hộ cho họ. Lúc 11 giờ, những chiến binh của Friant như 1 cơn lốc ùa tới chiến hào quân Nga, hất được quân Nga ra khỏi công sự, nhưng cũng phải chịu những tổn thát nặng nề. Đây là lần nỗ lực thứ 5 nhằm chiếm những chiến hào của bagration, nhưng chiến quả này cũng ko tồn tại được lâu. Lúc 11 giờ 30, quân Nga lại tái chiếm được chiến hào của mình.

Tướng Nga konovnitzyn

Sau 4 giờ chém giết man rợ, bộ binh của Davout và Ney cũng gây cho quân Nga những thiệt hại nặng nề. 300 khẩu pháo Pháp đã giáng cho những người phòng thủ ở ‘bagration fleches’ , trong những chiến hào, và ở làng Semenovskaia những cú trời giáng. Bagration phải rút sư đoàn bộ binh 3 về phía sau. Quân đoàn bộ binh 8 của tướng Borosdin chỉ còn 1/10 lực lượng. Sư đoàn cận vệ 2 thậm chí co lại chỉ còn là 1 trung đoàn duy nhất. Murat nghĩ rằng quân Nga sắp tan vỡ, nên ra lệnh chuẩn bị cho kỵ binh xung phong 1 lần nữa.

Thống chế Murat

Trong khi cuộc tấn công đánh chiếm những công sự của bagration và trận địa pháo Raievski đang diễn ra dai dẳng, Napoleon liền giao quân đoàn kỵ binh 4 cho Murat, và ra lệnh cho viên thống chế tấn công vào khu vực trung tâm của kẻ thù. Cùng lúc sư đoàn bộ binh 2 của Friant tấn công vào làng Semenovskaia


Khi ấy, Bagration cũng tái sắp xếp lại lực lượng của mình, khá nhiều vũ khí của quân Nga đã hư hại, và rất nhiều người, ngựa bị giết và bị thương. Những người còn lại của 2 sư đoàn Cận Vệ được bố trí ở trong và xung quanh làng Semenovkaia. Phía sau ngôi làn là 6 tiểu đoàn Cận Vệ được sắp xếp theo đội hình ô vuông. Họ được sư đoàn kỵ binh cuirassier ( kị binh mặc giáp) 1 tinh nhuệ yểm hộ. Tuy khá nhiều vũ khí đã bị hỏng, nhiều ngựa bị giết, nhưng pháo binh Nga vẫn còn rất mạnh, và các khẩu đội được bố trí ngay phía trước bộ binh.

Những khẩu pháo Pháp lại gầm thét dữ dội, và quân đoàn kỵ binh 4 của Latour - Maubourg bắt đầu chậm chạp tiến lên phía trước. Bên phải là sư đoàn thiết kỵ số 7 do Lorge chỉ huy ( với 8 liên đội kỵ binh Saxon, 8 liên đội Westphalian và 2 liên đội Ba Lan ), bên trái là sư đoàn khinh kỵ 4 của tướng Rozniecki với 9 liên đội kỵ binh cầm thương Ba Lan.


Hình cuộc xung phong của kỵ binh Pháp, có thể thấy đi đầu là kị binh mặc giáp Saxon, phía sau là kị binh cầm thương Ba Lan

Những người lính cận vệ và pháo thủ Nga nhanh chóng tổ chức đón tiếp làn sóng cả ngàn kỵ sĩ đang tiến về phía mình. Những người lính bộ binh nhanh chóng tập hợp thành đội hình ô vuông những bộ quân phục xanh, có thể tạo ra 1 màn bão lửa từ những khẩu súng trường để ngăn chặn cuộc tấn công của kỵ binh Pháp. Đội hình ô vuông là đội hình cổ điển để chống lại kỵ binh, khi ấy ngựa khó có thể xông vào đội hình sít sao những lưởi lê tua tủa. Giữa và trước những đội hình ô vuông là những khẩu đội pháo. Đối mặt với 1 khối lượng kỵ binh khổng lồ nhưng vẫn còn cách 1 km, những người lính bộ binh chưa thể làm gì, chỉ yên lặng đứng trong đội ngũ và chờ giây phút quyết chiến sắp vụt tới.

Tiên phong của kỵ binh Pháp là sư đoàn Saxon Garde du Corps, 1 trong những đơn vị thiết kỵ tinh nhuệ nhất ở châu Âu. Trung đoàn này được cấu thành từ những kỵ si Saxon, những cuirassier Zastrow, sau này được bổ sung thêm những kỵ sinh wes. Những kỵ binh Saxon phá vỡ 1 đôi hình ô vuông và truy kích kẻ địch đang rút chạy. Những dragoon của Sievers vội vã phản kích để yểm hộ cho những người lính bộ binh đồng đội, nhưng chính họ củng bị đẩy lùi. Quân Pháp tiến tới gần làng Semonovskaia và tiến công 2 trung đoàn bộ binh Cận Vệ ( 6 tiểu đoàn ).

Trong chốc lát, người ta có cảm giác rằng những người lính Cận Vệ bị chìm nghỉm dưới vô số gươm giáo tua tủa ùa tới, nhưng ấn tượng mau chóng trôi qua, nhưng người lính cận vệ khai hoả dữ dội ở khoảng cách gần, hàng loạt kỵ sỹ bị đốn gục, những chú ngựa không người cưỡi, hoảng loạn, điên cuồng, nháo nhác khắp chiến địa. Tuy nhiên, 1 nhóm kỵ binh Pháp đã chiếm được 1 trong các công sự. Trong khi đó những cuirassier Westphalian tiếp tục tấn công vào những đội hình ô vuông của quân Nga, nhưng không hiệu quả. Những uhlan của tướng Rozniecki vướng vàn cuộc chiến gần trận địa Raievki, và họ chiếm được 8 khẩu pháo của quân Nga.


Kỵ mã cuirassier Nga lại tràn tới

Trước tình thế như vậy, Tướng Borosdin II liền dẫn 2 trung đoàn thiết kỵ tinh nhuệ xông vào đánh nhau với kỵ binh Saxon. Những thiết kỵ Astrahan xông thẳng vào giáp lá cà, còn những khinh kỵ Ahtyrka thì xung phong vào sườn đội hình địch. Trận chiến đã diễn ra rất ác liệt. 1 sĩ quan đã ghi lại ấn tượng mãi mãi không thể quên của mình " 1 cuộc đâm chém đẫm máu, 1 lời dối lừa trắng trợn". Đây là cuộc chiến giữa những hiệp sĩ giáp sắt đang điên cuồng đâm chém và những chiến binh "loạn óc". Những người Saxon bị thiệt hại nặng nề vì "lời dối lừa", nên sau này trong trận chiến ở Đức họ đã bỏ giáp quy hàng.
Trong bầu không khí đậm đặc vì khói súng, vì bụi bốc lên từ dưới hàng ngàn vó ngựa, sư đoàn thiết kỵ số 2 của quân Nga đột ngột hiện ra, và đột kích vào sườn và phía sau quân Pháp. Những kỵ binh của Lorge kháng cự yếu ớt trước khi phải rút chạy hoàn toàn.

Kết trận, Napoleon rơi vào tâm trạng chán nản
Giai đoạn cuối trận chiến, kỵ binh của Murat đóng ở phía sau pháo binh Pháp. Họ phải gánh chịu hỏa lực dữ dội từ những khẩu pháo Nga. Mùi khói súng trộn lẫn với mùi cỏ cháy làm cho những người lính khát khô cổ. Trong lúc ấy kỵ binh Nga tiến ra khỏi cánh rừng trong đội hình dày đặc. Những khẩu pháo Pháp bắt đầu khai hoả và những đội hình bắt đầu tan ra. Những viên đạn sắt đốn ngã người, ngựa hàng loạt, nhưng những sĩ quan của họ liên tục hét lên ra lệnh, và những lỗ hổng được tạo ra nhanh chóng được lấp đầy. Bức tranh sinh động mà B.Peter miêu tả đã cho ta thấy những thiệt hại của quân Nga. Cuối cũng đội hình quân Nga tan vỡ và họ tháo chạy khỏi cửa địa ngục.
Tướng de Tolly lúc ấy đang ngồi trên lưng ngựa, thờ ơ trước cuộc rút chạy của quân lính, và tình trạng hầu như là kiệt sức của họ. Ông ta gửi 1 sĩ quan đến chỗ Kutuzov để thông báo những kịch tính chính trên chiến địa lúc này. De Tolly đề nghị viên sĩ quan phải ghi lại tất cả mệnh lệnh, vì sở rằng Kutuzov đưa ra chỉ thị nhưng sau đó lại phủ nhận, và đổ tội cho Tolly.
Kutuzov ra lệnh cho Tolly lui quân về phía sau khoảng 1000 bước và thiết lập 1 vị trí mới. Quân đoàn bộ binh 6 di chuyển về vị trí giữa làng Gorki và Semenovskaia, quân đoàn 4 chiếm lĩnh vị trí ở phía trước Bagration Fleches. 6 tiểu đoàn Cận Vệ đóng lệch về phía nam. Quân đoàn 2 rút khỏi Utitza về vị trí đường đi Smolensk cũ, quân đoàn 3 của Tuchkov cũng di chuyển về đây. Các quân đoàn kỵ binh 1,2,3,4 đóng phía bộ binh. Tất cả các đội quân Nga đều rơi vào tình trạng mệt lử, đặc biệt là bộ binh. Quân đoàn bộ binh 7 của Raievki chỉ còn 700 người.
Các lực lượng Nga còn trong tình trạng sung sức là : quân đoàn bộ binh 5 của Lavrov ( còn 12 tiểu đoàn), quân đoàn cossack của Platov, sư đoàn Cuirassier 1, và khoảng từ 8 - 12 tiểu đoàn bộ binh phòng thủ ở bờ bắc sông Kolocha. Đội quân khoảng 15000 - 20000 người này vẫn chưa tham chiến, hoặc chỉ tham gia những cuộc giao tranh nhỏ.
Kutuzov chuyển cho Nga hoàng 1 báo cáo:" bản báo cáo trước đây của hạ thần đã đề cập rằng, quân địch đã tấn công bằng những lực lượng đáng kể vào cánh trái quân ta ngày 24 tháng 8 ( 5/9), ngày 25 tháng 8 ( 6/9) không có diễn biến nào đáng chú ý. Tuy nhiên, ngày hôm qua ( 7/9) lợi dụng màn sương mù buổi sáng, lúc 4 giờ sáng, quân địch hướng tất cả nỗ lực vào cánh trái quân ta. Trận ác chiến đã diễn ra kéo dài đến tận lúc chiều tà. Tổn thất của cả 2 bên đều rất lớn. Nhưng thiệt hại của quân thù, xem xét từ những cuộc tấn công điên cuồng của chúng vào vị trị phòng thủ kiên cố của chúng ta, thì chắc chắn là lớn hơn tổn thất của quân ta gấp bội phần. Quân đội của Điện hạ đã chiến đấu với lòng dũng cảm vô song. Những chiến hào, công sự liên tục đổi chủ, nhưng quân thù với lực lượng lớn hơn bội phần so với quân ta cũng không giành giật được ưu thế gì.... Thật đau buồn, hoàng thân Bagration đã bị tử thương do 1 viên đạn vào chân trái...Giờ đã quá khuya rồi, và thần chưa thể xác định chính xác của quân ta- Thư Kutuzov gửi Sa hoàng, từ Borodino ngày 27 tháng 8 1812( 8/9)"
Buổi sáng hôm sau, Kutuzov quyết định rút lui, ông giải thích lý do cho Sa hoàng là cần phải sắp xếp và bố trí lại quân đội sau 1 trận chiến dài và ác liệt. Ngay hôm sau quân Nga chỉ còn vài đơn vị nhỏ ở lại chiến địa. Trong khi ấy những xe gòn chỉ đạn dược, quân nhu và những khẩu pháo của quân Nga chậm chạp tiến về Mozhaisk. Theo sau họ là những người lính bộ binh đã cạn kiệt sức lực. 1 số đơn vị kỵ binh được bố trí phía sau đề phòng quân Pháp truy kích.
Napoleon vẫn còn 20.000 - 30.000 quân sung sức ( Cận Vệ Đế Quốc, Lê dương Vistula, và quân đoàn kỵ binh 1 ), nhưng đội quân còn lại thì đã cạn kiệt cả thể lực và tinh thần. Ngày hôm sau, quân Pháp nghỉ ngơi và chăm sóc cho thương binh. Napoleon có tâm trạng hết sức chán nản. Ông hoàng và những viên thống chế của mình bị bất ngờ bởi sự ngoan cường của quân Nga và e sợ viễn cảnh phải đối diện với họ 1 lần nữa. Ngày 8 tháng 9 Murat bắt đầu truy kích nhưng nhanh chóng bị kỵ binh Nga chặn lại gần Mozhaisk.

Kết cuộc

Tổn thất của 2 bên
Chiến trường phủ đầy máu, xác người, xác ngựa. Dumonceau viết : " Đi qua Đại đồn, chúng tôi thấy phía trong rải đầy xác người, xác ngựa, những khẩu đại bác bị lật nhào, những chiếc mũ sắt rúm ró, những vũ khí gãy hỏng, nằm chỏng chơ khắp nơi". David Chandler viết:" Quân Pháp tổn thất khoảng 33000, và quân Nga là 44000. Nhưng kết quả khó kiểm chứng được". Theo các nguồn khác nhau, tổn thất của 2 bên cộng lại là khoảng từ 70000 - 85000 người bị giết và bị thương. Kutuzov mất từ 40000 - 45000 với 22 tướng, Napoleon mất từ 30000 - 40000 người và 36 viên tướng.
"Năm sau những người nông dân đã mai táng 58521 tử thi và 35478 xác ngựa- Britten Austin". Như vậy có ít nhất 58000 người bị chết và bị thương nặng trên chiến trường. Nhiều người bị thương nhưng sau đó đã chết, nhưng cũng có hàng ngàn người bị thương nhưng được cứu sống.
Trận chiến này là 1 chiếc cối xay thịt đẫm máu, khác với những chiến thắng dễ dàng ở ý, ở Austerlitz, Jena và Frieđlan. Sau này, trong thời gian bị lưu đày, vị hoàng đế Pháp bị phế truất bình phẩm trong số 50 trận chiến ông ta đã tham gia, Borodino là trận chiến của sự can trường nhất, nhưng kết quả thu được là nghèo nàn nhất.

Tiến về Matxcova
Matxcơva đã nằm trong tay Napoleon nhưng Nga hoàng từ chối đàm phán hòa bình
Trong những tuần tiếp sau, Kutuzov tránh đụng độ với quân đội của Napoleon. "Trong chiến dịch vĩ đại này, Kutuzov đã đưa ra 1 quyết định kiệt xuất, ông đã quyết định hi sinh Matxcova để cứu đội quân của mình. 'lực lượng của Napoleon giống như 1 cơn lũ hung hãn, còn chúng ta thì vẫn còn yếu để ngăn được nó' Kutuzov nói chuyện với Toll, 'Matxcơva sẽ là miếng xốp hút cạn cơn lũ ấy'- Zamoyski-Moscow 1812".
Trung đoàn khinh binh Ba Lan số 10 là đơn vị đầu tiên của Napoleon tiến vào Matxcova năm 1812. Theo sau họ là những kỵ binh cầm thương Phổ, những kỵ binh Bỉ, Pháp. Quân Pháp tiến vào Matxcova rất trật tự và kỷ luật nhưng thành phố mà họ tiến vào thì đã trở thành 1 thành phố chết, chẳng còn 1 sinh vật nào trên phố. Matxcova nằm trong tay Napoleon nhưng Nga hoàng từ chối đàm phán hòa bình. Napoleon rút khỏi Matxcova và bắt đầu 1 cuộc tháo chạy dài. Napoleon phải gánh chịu thất bại lớn đầu tiên và người tướng già Kutuzov đã trở thành viên tướng đầu tiên buộc Napoleon phải tháo chạy. Người Nga đã trụ vững trước cú đấm mạnh nhất của Napoleon và đáp trả cho ông hoàng kiêu ngạo 1 cú đòn trí mạng vào năm sau, tiến về Pari và chiếm nước Pháp. Trong số 650.000 binh sĩ theo Napoleon xâm lược nước Nga năm 1812, chỉ còn 93.000 trở về. 176850 con ngựa được đội quân Napoleon sử dụng trong chiến dịch xâm lược nước Nga, chỉ còn vài con còn sống sót. Trong số 1800 khẩu pháo của Napoleon, quân Nga tuyên bố chiếm được 929 khẩu, và chỉ 250 khẩu Napoleon mang được ra khỏi nước Nga. Trong mùa đông tháo chạy khỏi nước Nga, hàng ngàn, hàng vạn binh sĩ Pháp đã gục ngã vì đói, rét. 1 người sĩ quan Ba Lan, Sokolnicki, là 1 chỉ huy sáng suốt trong quân Pháp. ông đã nghĩ phải chuẩn bị hàng ngàn bộ quân phục mùa đông trong các kho quân nhu trước chiến dịch nhưng chẳng ai nghe ông.