Trong khi tổ y tế đặc biệt tiến hành những công tác chuẩn bị, Quân ủy Trung ương đã giao cho Bộ Tư lệnh Công binh nghiên cứu và xây dựng một công trình để làm công tác khoa học giữ gìn thi hài và bảo quản thi hài. Đồng chí thượng tá Trần Bá Đặng - Phó tư lệnh Binh chủng Công binh trực tiếp chỉ đạo thi công.

Theo đề nghị của tổ y tế đặc biệt, công trình này phải bao gồm các hạng mục: Phòng giải phẫu thi thể, kho để thuốc men, dụng cụ y tế, phòng làm thuốc thi hài, phòng lưu giữ bảo vệ thi hài khi làm thuốc xong, phòng thay quần áo vô trùng, phòng chờ và nghỉ ngơi của cán bộ khi làm việc tại đây và các phòng vệ sinh.

Công trình này phải có độ vững chắc, chống được bom đạn ở mức độ nhất định, có thiết bị điều hòa nhiệt độ để bảo đảm nhiệt độ thường xuyên là 160C, độ ẩm 75 phần trăm, không có gió lùa, vô trùng tuyệt đối, đặc biệt phải giữ được bí mật an toàn tuyệt đối.

Sau một quá trình nghiên cứu kỹ, Quân ủy Trung ương, đồng chí Nguyễn Lương Bằng xem xét và Bộ Chính trị phê chuẩn địa điểm thi công công trình ở phần phía sau nhà tang lễ của Viện quân y 108. Địa điểm này đáp ứng được những yêu cầu cơ bản về kỹ thuật và bảo đảm an ninh, đồng thời có thể tận dụng được một số căn nhà đã có sẵn. Nơi này cũng sát nơi làm việc của khoa giải phẫu bệnh lý, thuận tiện cho sự đi lại làm việc của tổ y tế đặc biệt, ít người qua lại nên bảo đảm được yếu tố bí mật.

Bộ Tư lệnh Công binh giao nhiệm vụ thiết kế công trình cho các đồng chí Nguyễn Trọng Quyền, Bùi Danh Chiêu, Lâm Sinh, Trần Thanh Vân. Lực lượng thi công cũng được chọn rất kỹ từ Tiểu đoàn 2 Trung đoàn 259, do đồng chí Trần Sỹ Yêm chỉ huy.

Giai đoạn thi công công trình cũng là thời điểm mà công tác bảo vệ an ninh cần phải được tăng cường. Bởi vì, muốn hay không thì diện những người tiếp xúc với nhiệm vụ xây dựng công trình bí mật này ngày một tăng lên. Tập thể cán bộ chỉ huy Cục Bảo vệ rất lo lắng, mặc dù chúng tôi đã triển khai mọi phương án bảo vệ, đã kiểm tra rà soát kỹ lưỡng các đối tượng tiếp xúc với nhiệm vụ. Hàng ngày anh Phùng Thế Tài và tôi vẫn thay nhau có mặt tại công trường. Nhưng chúng tôi cố gắng để càng ít người biết tới sự có mặt của mình càng tốt.

Khi công trình thi công, nhà tang lễ của Quân y viện 108 vẫn hoạt động. Chúng tôi cũng không làm xáo trộn những công việc bình thường ở nơi này. Vào những ngày bệnh viện có tang lễ, đơn vị thi công ngừng hoạt động; anh em ở yên tại trại, không tiếp xúc với bất kỳ ai; thư từ của anh em cũng không được gửi về công trường, và anh em đều được quán triệt là không được phép nói đến công việc của mình với bất kỳ ai, mặc dù chính anh em công binh cũng không biết mình đang xây dựng công trình gì.

Tôi nhớ lại trong quá trình triển khai nhiệm vụ này có một chi tiết về kỹ thuật mà chúng ta đã phải xử lý rất vất vả, khó khăn. Ngày nay, chúng ta có thể tìm thấy bất cứ đâu những máy điều hòa nhiệt độ có chất lượng cao kích thước gọn nhẹ. Nhưng hồi đó thật quá hiếm hoi; máy điều hòa do Liên Xô cung cấp thì to lớn, cồng kềnh, khi đặt vào trong phòng độ rung rất lớn, lại không đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật.
Chúng tôi bàn đi tính lại “nát cả óc”, chưa biết xử lý việc này ra sao thì các anh em công binh đề xuất huy động một bộ điều hòa nhiệt độ hiện đang lắp đặt ở một công trình trong An toàn khu bí mật để thay thế máy của Liên Xô. Đề nghị này của anh em công binh đả được chấp thuận ngay. Thế là vấn đề gay cấn đó đã được giải quyết.

Cuối năm 1968, công trình mang mật danh 75A đã hoàn thành. Đoàn chuyên gia y tế Liên Xô sang kiểm tra đã hết sức ngạc nhiên. Bạn không ngờ trong điều kiện có nhiều khó khăn, thiếu thốn mà Việt Nam vẫn xây dựng được một công trình phục vụ công tác chuyên môn có chất lượng cao như vậy. Nó chẳng có những nét gì đặc sắc về mặt kiến trúc, nhưng là một công trình lịch sử, bởi nơi đây đã chứng kiến những giây phút đau thương của dân tộc ta, khi Bác ra đi. Công trình nhỏ bé này cũng là tấm lòng của những người lính dành cho Bác - vị Tổng tư lệnh tối cao của mình. Công trình đã được bàn giao cho tổ y tế đặc biệt quản lý, sử dụng. Từ đó không còn nỗi lo lằng, ngại rằng khi Bác mất mà công trình vẫn chưa có và tổ y tế đặc biệt đã bớt được nhiều khó khăn về địa điểm làm việc.

Sau khi công trình 75A được nghiệm thu thì việc xây dựng một công trình khác được đặt ra. Đó là nơi sẽ quàn thi hài Bác trong những ngày tang lễ. Địa điểm được chọn là Hội trường Ba Đình. Không một nơi nào xứng đáng hơn để được chọn làm nơi để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta tiễn đưa Bác tới cõi vĩnh hằng.

Nhưng muốn bảo đảm an toàn tuyệt đối thi hài Bác trong những ngày tang lễ thì tại đây phải có một công trình đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật như ở 75A dù chỉ là để sử dụng trong thời gian tang lễ. Công trình ở Ba Đình còn đòi hỏi những tiêu chuẩn khác với 75A vì nơi đây sẽ quy tụ rất đông người tới viếng Bác; sự biến đổi về nhiệt độ, độ ẩm sẽ khác với 75A và công tác bảo vệ an ninh đặt ra nhiều vấn đề rất gay cấn, phức tạp. Đồng thời phải đạt được sự trang trọng tôn nghiêm nhất.

Sau khi được Quân ủy Trung ương và Bộ Chính trị phê chuẩn phương án, anh Phùng Thế Tài và tôi nhiều lần tới Hội trường Ba Đình để xem xét quan sát hiện trường. Chúng tôi từng bước hoàn chỉnh phương án bảo vệ tuyệt đối an toàn cho lễ quốc tang. Anh Tài tỉ mỉ tính từng mét cự ly từ nơi các đoàn đến viếng tới nơi đặt vòng hoa. Chúng tôi xem lại từng khâu trong các hạng mục của công trình mới, được đặt tên là công trình 75B. Công trình sẽ gồm các hạng mục như: nơi đặt bàn thờ Bác, nơi đặt hòm kính thi hài Bác, nơi điều hành, một trung tâm điều hòa nhiệt độ cho hòm kính đặt thi hài và một số công trình tiếp cận ở ngoại vi.

Công trình 75B có thuận lợi là Hội trường Ba Đình đã có sẵn một số hạng mục công trình có thể cải tạo thêm để sử dụng. Vì đã có kinh nghiệm qua việc thi công 75A, nên công việc thi công không gặp nhiều khó khăn. Điều phức tạp nhất vẫn là việc giữ gìn bí mật. Vì thế mọi công việc đều được tiến hành vào ban đêm, và một số cơ quan liên quan cũng chỉ biết đây là việc tu bổ có tính chất bình thường của Hội trường Ba Đình mà thôi.

Khó khăn, phức tạp nhất trong công trình 75B là việc thi công hòm kính đặt thi hài Bác. Mẫu thiết kế đã có nhưng việc tìm những tấm kính khổ lớn, loại kính không vỡ, dày, trong suốt, không có gợn sóng và phải khắc phục được hiện tượng đọng hơi nước, ngưng tụ ở mặt kính khi chạy máy điều hòa nhiệt độ. Chúng ta đã gửi yêu cầu sang Liên Xô để xin loại kính này, nhưng sẽ phải chờ rất lâu. Chúng tôi lo lắng. Nếu như hòm kính chưa xong mà Bác qua đời thì vô cùng lúng túng.

May mắn sao, sau một thời gian tìm kiếm khắp nơi chúng tôi phát hiện Bộ Xây dựng của ta cũng đã từng nhập một số kính như vậy để phục vụ cho một số công trình khác. Lần hồi tìm kiếm mãi, thì ra ngay dưới tầng hầm của Hội trường Ba Đình vẫn còn có một lô kính như vậy.

Tới đây, tôi đặc biệt cảm phục bộ đội công binh của chúng ta. Nếu không vì thi công công trình này thì chúng ta cũng không biết rằng, chính bộ đội công binh của ta lại có những người thợ tài hoa như vậy. Việc thi công hòm kính phức tạp khó khăn đến vậy mà bộ đội ta cũng đã làm được, mà làm rất tốt. Đến nỗi, các chuyên gia Liên Xô sau khi cho vận hành chạy thử các thiết bị điều hòa phục vụ hòm kính đều ngạc nhiên, hòm kính đã đạt tới mọi tiêu chuẩn kỹ thuật mà các chuyên gia bạn đề ra.

Vào đầu năm 1969, công trình 75A đã được hoàn thành về cơ bản; công tác bảo quản, hoàn thiện được tiếp tục tiến hành tới tháng 8 năm 1969. Chúng tôi triển khai kế hoạch bảo vệ công trình đồng thời tiến hành những công tác chuẩn bị khác, trong đó có việc cùng các cơ quan Nhà nước, các đơn vị bạn chuẩn bị cho lễ quốc tang. Trong lịch sử, ta chưa từng có kinh nghiệm tổ chức quốc tang lớn. Nhất là lại chuẩn bị tang lễ cho vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc. Công tác bảo vệ phải được triển khai trên cả hai hướng là: bảo vệ bí mật, an toàn cho kế hoạch bảo quản giữ gìn lâu dài thi hài Bác và bảo vệ tuyệt đối trật tự an toàn, trang nghiêm, trọng thể cho lễ quốc tang. Để hoàn thành nhiệm vụ nặng nề này, chúng tôi rất cần phải phối hợp tốt với nhiều cơ quan của Bộ Quốc phòng và các cơ quan khác của Nhà nước. Nhưng vì tính chất bí mật tuyệt đối của công việc, chúng tôi lại không được phép xin sự giúp đỡ rộng rãi, cũng không được phép xin ý kiến tham khảo của nhiều người, nhiều cơ quan. Mấy anh em chúng tôi đành động viên nhau phải huy động tối đa năng lực của mỗi người mà hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Trung đoàn 144 - đơn vị bảo vệ trực thuộc Bộ Tổng tham mưu, là đơn vị được huy động vào công tác chuẩn bị cho nhiệm vụ trọng đại này. Cùng với Ban chỉ huy trung đoàn, anh Phùng Thế Tài và tôi đã chọn ra 50 đồng chí làm nhiệm vụ canh gác, bảo vệ hai công trình 75A và 75B, đồng thời lo bảo vệ cuộc di chuyển thi hài. Bộ phận này do thượng úy Nguyễn Văn Mộc chỉ huy; bộ phận thứ hai gồm 150 đồng chí được chọn để phục vụ tang lễ. Các phương án di chuyển thi hài, phục vụ nghi thức quốc tang phải được luyện tập kỹ càng đến từng động tác, như: gác tiêu binh danh dự, khiêng linh cữu, đưa vòng hoa, bảo vệ tiếp cận các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước ta và các đoàn khách quốc tế tới viếng Bác.

Bên cạnh lực lượng phục vụ bên trong, Cục Bảo vệ cũng tổ chức một số khá đông cán bộ, chiến sĩ của Cục làm nhiệm vụ canh gác công khai, canh gác bí mật, trinh sát bí mật bảo đảm an ninh cho các công trình và những tuyến đường di chuyển thi hài của Bác.
Đó là những ngày đêm vô cùng căng thẳng, sôi động, đầy lo âu đối với chúng tôi.

Đêm đêm, các chiến sĩ có mặt tại vị trí luyện tập âm thầm, lặng lẽ nhưng rất vất vả. Vất vả nhất có lẽ là nhóm khiêng linh cữu. Các đồng chí đã phải luyện tập hàng trăm lần để phối hợp nhịp nhàng từng động tác, chính xác từng mi-li-mét và làm sao để đạt đến trình độ điêu luyện nhất. Các chiến sĩ tiêu binh phải tập đứng nghiêm đêm này qua đêm khác. Và điều khó khăn nhất mà chúng tôi phải nói với anh em là khi vào tang lễ phải tập dồn nén mọi nỗi xúc động dâng trào. Có thể cả hàng nghìn, hàng vạn người tới dự tang lễ sẽ khóc, nhưng các chiến sĩ tiêu binh không được phép rơi lệ; các chiến sĩ bảo vệ tiếp cận phải luôn tỉnh táo, không được đắm chìm vào nỗi đau thương mà sao nhãng dù chỉ một giây, nhiệm vụ của mình. Thực tế sau này đã chứng minh rằng đó là một điều vô cùng khó khăn khi cả Quảng trường vang lên tiếng nấc, khi các cháu thiếu niên gào lên gọi Bác, khi cả trời xanh cũng ào ào đổ lệ, thì bản lĩnh những người lính cận vệ phải rắn rỏi nhường nào mới kìm nén được lòng mình để hoàn thành nhiệm vụ. Có đồng chí, trong khi luyện tập đã không nén nổi xúc động khi nghĩ tới lúc phải tiễn đưa Bác ra đi.

Chúng tôi cũng vậy, mỗi một lần tới cùng luyện tập với anh em ai nấy đều thấy lòng mình nhói đau. Ai cũng muốn rằng đây chỉ là tình huống giả tưởng, hoặc ít nhất nó càng lâu xảy ra càng tốt. Một đêm, sau khi duyệt lại một lần toàn bộ đội hình và xem anh em thao tác các động tác, anh Phùng Thế Tài và tôi đều chung tâm trạng mong rằng điều đau thương ấy không bao giờ xảy ra. Nhưng cả hai chúng tôi đều biết, đó là điều không thể nào tránh khỏi.

Trong khi ấy ở phòng bệnh của Bác, hàng ngày các bác sĩ vẫn thay nhau theo dõi và chăm sóc sức khỏe của Bác; các đồng chí trong Bộ Chính trị vẫn tới thăm và báo cáo tình hình của cả nước với Bác. Mỗi tin vui từ chiến trường miền Nam đều làm cho Bác vui thêm.
Ngày 30 tháng 8 năm 1969, đồng chí Phạm Văn Đồng sang thăm và báo cáo tình hình chuẩn bị ngày lễ Quốc khánh 2-9. Nghe báo cáo xong, Bác dặn: “Các chú phải nhớ bắn pháo hoa để động viên tinh thần nhân dân”. Nhưng do tình hình sức khỏe của Bác đang trầm trọng như vậy, ai còn tâm trạng nào đế bắn pháo hoa nữa?

Ngày 31 tháng 8 năm 1969, nghe tin bộ đội phòng không bắn rơi máy bay không người lái của kỹ (chiếc máy bay này bị bắn rơi ngày 30-8) Bác rất phấn khởi. Người bảo Văn phòng Chủ tịch nước lập tức gửi lẵng hoa chúc mừng và khen ngợi bộ đội phòng không. Các chiến sĩ Sư đoàn phòng không 361 không ngờ rằng, đó là lẵng hoa cuối cùng mà họ thay mặt quân và dân ta được đón nhận từ lãnh tụ kính yêu.
Hôm đó, tâm trạng Bác rất vui, Người đã gắng ăn hết một bát cháo. Các đồng chí phục vụ bên Bác mừng khôn tả. Các bác sĩ chăm sóc Bác vừa ngạc nhiên, vừa lo lắng. Họ hiểu rằng, chính tin vui thắng trận đã tạo nên điều kỳ diệu đó. Nhưng đó chỉ là tình trạng nhất thời.
Và thời điểm khắc nghiệt nhất đã đến: Sáng 2 tháng 9 năm 1969, cả nước đang hân hoan trong ngày Quốc khánh. Chưa ai hay biết gì về một nỗi đau thương lớn đang xảy ra thì trong căn nhà nhỏ, giản dị, cách căn nhà sàn của Bác không xa, trên một chiếc giường gỗ trải chiếu đơn sơ, Bác Hồ kính yêu của cả dân tộc ta đang trút những hơi thở cuối cùng. Vây quanh Bác là các đồng chí trong Bộ Chính trị và Trung ương Đảng, các giáo sư, bác sĩ, nhân viên y tế được giao nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho Bác. Đồng chí Vũ Kỳ - người phục vụ thân cận nhất của Bác ngồi bên đầu giường với chiếc quạt lá cọ trên tay không ngừng quạt nhẹ cho Bác.

Nhưng rồi, đúng 9 giờ 47 phút, trái tim Bác ngừng đập.

Chiếc quạt lá cọ rời khỏi tay, đồng chí Vũ Kỳ gục xuống khóc nức nở. Các bác sĩ vẫn không ngừng xoa bóp, hô hấp nhân tạo với hy vọng mong manh rằng, trái tim vĩ đại tràn đầy yêu thương của Bác sẽ đập trở lại. Nhưng tất cả đã vô vọng. Một giờ sau, khi trao đổi với các bác sĩ làm công tác cấp cứu, đồng chí Phạm Văn Đồng đau đớn khoát tay ra lệnh: “Thôi, các đồng chí để yên cho Bác nghỉ!”. Tất cả mọi người có mặt bên giường Bác đều òa lên khóc nức nở. Tình hình trên liên tục được thông báo về 75A.

Tại công trình 75A, các đồng chí Nguyễn Lương Bằng, Lê Quang Đạo, Phùng Thế Tài và tôi luôn bám sát tình hình ở Phủ Chủ tịch qua máy điện thoại. Các chuyên gia Liên Xô và tổ y tế đặc biệt đã được lệnh sẵn sàng.

10 giờ, tôi đau đớn buông máy điện thoại, nói với các anh có mặt tại 75A “Bác mất rồi”. Anh Phùng Thế Tài vừa khóc vừa ra lệnh cho mọi người: “Tất cả vào vị trí”.

Tôi cũng gạt nước mắt lao ra xe chỉ huy, 11 giờ, chúng tôi được lệnh cho xe tới Phủ Chủ tịch. Trên xe còn có các đồng chí Nguyễn Gia Quyền, Nguyễn Văn Châu, Nguyễn Văn Hát, tổ y tế đặc biệt và đồng chí Đỗ Hải - Chính ủy Trung đoàn 144.

Tới cổng Phủ Chủ tịch, đoàn xe dừng lại, riêng chiếc xe cứu thương mang biển số PH1468 do đồng chí Nguyễn Văn Hợp lái được lệnh đi tiếp. Xe vừa đến trước cửa ngôi nhà sàn của Bác, đã thấy đồng chí Trần Quốc Hoàn ra đón. Anh Hoàn ôm lấy tôi, vừa khóc vừa nói: “Sự việc xảy ra rồi! Các đồng chí phải bình tĩnh làm tốt nhiệm vụ của mình”. Khi nhìn thấy tôi và tổ y tế đặc biệt tiến vào, đồng chí Phạm Văn Đồng cũng vừa khóc, vừa vẫy tay ra lệnh: “Thôi, mọi người hãy dãn ra cho các đồng chí chuyên môn làm nhiệm vụ”.

Chúng tôi tiến vào. Nhìn thấy Bác nằm thanh thản trên giường, nước mắt tôi trào ra. Nhưng tôi chợt hiểu rằng, đây là lúc mà mình phải tỉnh táo nhất; mình là cận vệ của Bác Hồ, lúc này mình phải bảo vệ Bác như tất cả những lần Bác đi công tác. Nghĩ vậy, tôi trấn tĩnh lại cùng các đồng chí trong tổ y tế đặc biệt tiến vào. “Các đồng chí thận trọng” - Tôi nhắc nhở trong khi mọi người chuyển Bác từ giường sang cáng thương. Tôi vẫn đi bên cạnh Bác trên quãng đường từ nhà ra xe. Lúc này tôi không còn chú ý tới mọi người xung quanh. “Tất cả dãn ra cho Bác đi” hình như tôi đã ra lệnh như vậy. Mọi người dãn sang hai bên tạo thành một đội danh dự. Đó là tất cả các đồng chí ủy viên Bộ Chính trị - những người học trò ưu tú của Bác.

Khi Bác đã yên vị trên xe, tôi quan sát nhanh tôi ra lệnh: “Lên đường!”. Chiếc xe nhẹ nhàng lăn bánh ra cổng Phủ Chủ tịch. Lúc đó, tất cả các xe đều giữ đúng vị trí, giữ đúng cự ly. Đoàn xe hộ tống Bác qua các phố Phan Đình Phùng, Trần Nhật Duật, Trần Quang Khải, Lê Thánh Tông về 75A… Trên xe chỉ huy, tôi quan sát thấy phố phường Hà Nội vẫn bình yên, cuộc sống vẫn ồn ào, sôi động với bầu không khí ngày Quốc khánh. Mọi người đâu biết một mất mát lớn lao, một nỗi đau khôn cùng đang đến với họ. Ở những ngã ba đường, tôi thoáng nhìn thấy các chiến sĩ cảnh vệ đang làm nhiệm vụ. Họ đứng nghiêm khi đoàn xe đi qua. Nhìn ánh mắt những người lính, tôi hiểu rằng họ đang gửi lời chào vĩnh biệt Bác kính yêu. Là những người biết một cuộc chia ly lớn nhất trong lịch sử dân tộc đã tới, nhưng họ vẫn phải yên lặng, tỉnh táo. Họ là những chiến sĩ cảnh vệ đang bảo vệ cho một chuyến đi của lãnh tụ. Họ không được rời vị trí, không được để lệ rơi.

Khi xe dừng lại trước công trình 75A, mọi người ùa ra đón. Tôi chỉ kịp nhảy xuống xe báo cáo với các đồng chí Nguyễn Lương Bằng, Lê Quang Đạo, Phùng Thế Tài: “Thưa các anh! Bác đã tới!”

Sau này, mỗi khi ngoài trời đổ mưa là tôi lại có cảm giác ớn lạnh, rùng mình. Cuộc đời tôi tuy đã trải qua không ít những ngày gian khổ, hiểm nguy, trải qua không ít những đau thương, mất mát, nhưng chưa bao giờ tôi phải sống một ngày nặng nề, đau đớn đến vậy. Vào những ngày Bác mất, Hà Nội lúc nào cũng như bị đè nặng dưới một bầu trời u ám, sũng nước. Tin về nỗi đau lớn của dân tộc chưa được phép loan đi nhưng dường như dần dần mọi người Hà Nội và cả cỏ cây thiên nhiên Hà Nội đều cảm được nỗi mất mát lớn lao đó. Trong đời tôi đã nhiều lần được bảo vệ tiếp cận Bác, trong những chuyến đi công tác, nhưng chưa bao giờ có chuyến đi nào buồn đến như vậy.
Suốt chặng đường từ Phủ Chủ tịch đến 75A, tôi luôn cắn răng tự nhủ với mình “Không được khóc! Không được rơi nước mắt”. Nhưng lúc này, sau khi làm biên bản khám nghiệm xong, các chuyên gia y tế của Liên Xô và của tổ y tế đặc biệt bắt đầu đưa thi hài Bác vào buồng đặc biệt thì tôi không sao kìm nén được nữa.

Trong buồng đặc biệt lúc đó có đoàn chuyên gia y tế Liên Xô, các đồng chí trong tổ y tế đặc biệt, anh Phùng Thế Tài và tôi lui tới ra vào theo dõi tiến trình công việc để báo cáo kịp thời với các đồng chí lãnh đạo đồng thời cũng làm nhiệm vụ săn sóc các chuyên gia Liên Xô và Việt Nam.

Nội dung và yêu cầu chung của khoa học giữ gìn lâu dài thi hài là:

- Phải bảo đảm cho thi hài không rữa nát (dù là bộ phận), không teo quắt, không nấm mốc, không đen sạm. Là thi hài “thực” chứ không phải giả tạo.
- Phải giữ được những nét đặc trưng của thi hài như khi còn sống, đặc biệt là các bộ phận mặt, mắt, miệng, mũi, tai, râu, tóc và hai bàn tay.
- Phải giữ thi hài được lâu dài.
- Phải đảm bảo được yêu cầu có thể để đông đảo người tới viếng thăm trong điều kiện môi trường bình thường.

Theo chúng tôi được biết, khoa học giữ gìn thi hài với nội dung và yêu cầu như trên thì trên thế giới cho đến lúc đó chỉ mới có Liên Xô làm chứ không thấy nước nào khác.

Các đồng chí trong tổ y tế đặc biệt của Việt Nam đã từng là những nhà chuyên môn giỏi, đã được học tập, thực hành công tác giữ gìn thi hài trong hai năm có thể đảm đương nhiệm vụ đối với Bác, nhưng xuất phát từ tinh thần trách nhiệm cao, từ tấm lòng yêu kính Bác nên giáo sư viện sĩ La-phu-khin và giáo sư Mi-khai-lốp đã trực tiếp làm công tác y tế với thi hài Bác cùng với sự phụ giúp của hai bác sĩ là Nguyễn Gia Quyền và Lê Điều - thành viên của tổ y tế đặc biệt Việt Nam. Trong phòng im phăng phắc. Tôi như nghe được nhịp đập của trái tim mỗi người, hai đồng chí chuyên gia cũng rất xúc động. Sau khi mọi động tác chuẩn bị đã hoàn tất, đồng chí La-phu-khin và đồng chí Mi-khai-lốp đứng lặng trước Bác vài giây rồi mới ngẩng lên ra lệnh “bắt đầu”.

Có một điều đặc biệt là tuy tuổi cao, sức yếu nhưng hệ thống mạch máu của Người về cơ bản vẫn thông suốt đến các hệ thống mao mạch. Điều đó chứng tỏ sinh thời Người rất chăm chỉ rèn luyện thân thể. Đây cũng là một thuận lợi rất cơ bản cho công tác giữ gìn thi hài Bác. Bởi vì, để giữ gìn lâu dài, thi hài Bác phải được trau chuốt đến từng mao mạch. Đó là công việc hết sức tỉ mỉ. Các chuyên gia y tế Liên Xô đã làm công việc đó với một tấm lòng yêu thương, trân trọng lãnh tụ và với tinh thần khoa học rất cao và một tài năng tuyệt vời.
Nhưng đó là công việc của các nhà khoa học. Riêng với tôi, ngày 2 tháng 9 năm 1969 là một ngày không thể nào phai mờ trong ký ức. Cũng từ ngày hôm đó tôi hiểu ra rằng, nhiệm vụ bảo vệ Bác Hồ, nhất là bảo vệ những di sản tinh thần của Người vẫn là một nhiệm vụ trọng đại của những người lính thuộc thế hệ chúng tôi và rồi chúng tôi sẽ phải giao lại nhiệm vụ thiêng liêng ấy cho các thế hệ mai sau. Nhiệm vụ của người bảo vệ vì thế, không chỉ dừng lại ở một không gian, thời gian nhất định. Bác đã ra đi, nhưng những người lính cận vệ của Người luôn ở bên Người, luôn sẵn sàng hành động để bảo vệ những giá trị thiêng liêng mà Người để lại cho dân tộc, cho Đảng và cho cả nhân loại. Đó là điều quan trọng mà tôi đã nhận thức sâu sắc được trong ngày bi tráng ấy.

Trong Ban chỉ đạo giữ gìn lâu dài thi hài Bác, tôi được phân công là ủy viên thường trực, trực tiếp giải quyết mọi công việc, Nhưng trong tâm thức sâu xa, tôi vẫn tự hào với tư cách là một người lính cận vệ của Bác Hồ. Khi Bác còn sống, tôi đã nhiều lần được hành quân cùng Người; nay Bác đã qua đời, nhưng tôi vẫn được cùng đi với Bác nhiều chặng đường gian nan nữa. Tôi hiểu rằng, giờ đây việc bảo vệ an toàn cho Người vẫn là một trọng trách vô cùng lớn lao trước Đảng, trước nhân dân, trước quân đội.

Lễ truy điệu đã kết thúc nhưng nhân dân vẫn không chịu ra về. Mưa vẫn rơi tầm tã trên Quảng trường. Những dòng người vẫn nối nhau đứng trên các ngả đường hướng về Hội trường Ba Đình. Tình cảm đó của nhân dân ta thật đáng trân trọng, nhưng đối với chúng tôi những người phải chuẩn bị cho một cuộc hành quân đưa Bác về công trình 75A thì thật khó xử.

Để nhanh chóng rời khỏi tầm quan sát của đông đảo nhân dân còn nán lại trên Quảng trường (tình huống này đã dự kiến trước), chúng tôi chọn một lộ trình đặc biệt. Sau khi rời Quảng trường, đoàn xe sẽ rẽ ngang vào cổng Tây, thành Hà Nội, nơi đặt trụ sở làm việc của các cơ quan Bộ Quốc phòng, sau đó theo đường Nguyễn Tri Phương trong thành đi ra Cửa Nam rồi theo đường Tràng Thi, Tràng Tiền, Lê Thánh Tông về 75A. Đó là một lộ trình bất ngờ, sẽ đảm bảo giữ được bí mật.

Đúng như chúng tôi dự kiến, đoàn xe hộ tống thi hài Bác phải rất vất vả mới rẽ qua được những đoàn người vẫn đang đội mưa đứng trên Quảng trường và trên đường Bắc Sơn. Khi đoàn xe vào được cổng thành phía Tây tôi mới tạm bớt lo lắng.

Gần 22 giờ ngày 9 tháng 9 năm 1969, thi hài Bác đã về đến 75A an toàn. Các chuyên gia Liên Xô và tổ y tế đặc biệt lập tức tiến hành công tác kiểm tra kỹ thuật. Khi các thông số kỹ thuật chỉ rõ độ an toàn tuyệt đối của thi hài Bác, chúng tôi mới yên tâm. Ban chỉ đạo một lần nữa cảm ơn các đồng chí chuyên gia Liên Xô. Mấy ngày qua, các đồng chí đã cùng sát cánh với chúng tôi để vượt qua biết bao thử thách. Tôi hiểu rằng, rồi đây chúng tôi sẽ còn phải làm việc nhiều với nhau, còn phải trông đợi ở các bạn sự cảm thông sâu sắc nhất với nhân dân Việt Nam.

Công trình 75A đã trở thành trung tâm của mọi hoạt động. Làm việc thường xuyên ở đây là tổ y tế đặc biệt, các chuyên gia y tế Liên Xô, tổ kỹ thuật, phân đội cảnh vệ và một số nhân viên phục vụ. Để tập trung đầu mối quản lý, Ban chỉ đạo đã tạm thời chỉ định trung tá Nguyễn Văn Hanh - Trưởng phòng Cục Bảo vệ quân đội làm chính ủy, đồng chí Nguyễn Gia Quyền làm đoàn trưởng đơn vị hỗn hợp này.
Hàng ngày, các chuyên gia y tế Liên Xô đến làm việc tại 75A. Để bảo vệ bí mật, chúng tôi đã có phương án ngụy trang, đi lại rất chu đáo. Vì thế trong suốt thời gian hoạt động, chúng tôi vẫn hoàn toàn giữ được bí mật cho nhiệm vụ ở 75A.

Giai đoạn kỹ thuật đầu tiên trong quy trình kỹ thuật giữ gìn lâu dài thi hài Bác là việc làm vệ sinh, tẩy rửa lại toàn bộ hệ thống mạch máu. Thông thường ở những người cao tuổi, các vi mạch thường bị tắc nghẽn, nhất là các vi huyết quản ở mắt, mũi, môi, tai, các ngón chân, ngón tay. Bác Hồ là một hiện tượng đặc biệt. Các mạch máu của Bác hầu như không hề bị tắc nghẽn, vì thế Bác tỉnh táo tinh tường cho tới tận khi trút hơi thở cuối cùng. Tuy vậy, các vi mạch này vẫn phải được làm thông thoáng, bởi dù chỉ là sự tắc nghẽn tạm thời, cục bộ nhưng cũng sẽ gây đến sự đột biến trên da thịt.

Yêu cầu của công tác chỉnh, định hình là phải bảo tồn nguyên vẹn thi thể, bảo tồn nguyên vẹn những nét đặc trưng của Người lúc sinh thời. Làm sao, để mọi người dân Việt Nam, dù chỉ được nhìn thấy ảnh Bác hay hình ảnh Người trên phim ảnh, khi tới viếng vẫn nhận ra những nét thân quen của Bác Hồ kính yêu.

Để phục vụ cho nhiệm vụ chỉnh, định hình, chúng tôi đã thu thập, sưu tầm hàng nghìn bức ảnh chụp Bác trong mọi hoàn cảnh.
Năm 1995, khi Nhà nước Liên bang cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô-viết tan rã, các chuyên gia bạn vẫn tiếp tục công tác giúp đỡ chúng ta một thời gian. Chúng ta đã tranh thủ tình cảm chân thành của các chuyên gia bạn để bạn giúp đỡ chúng ta nắm vững được kiến thức, công nghệ của lĩnh vực khoa học này. Bạn đã bàn giao việc giữ gìn thi hài Bác cho phía Việt Nam.

Quyết định của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Nhà nước ta quyết tâm giữ gìn lâu dài thi hài Bác Hồ trên đất nước ta là một quyết định vô cùng sáng suốt. Quyết định đó xuất phát từ tình cảm đặc biệt sâu sắc của nhân dân ta, Đảng ta và quân đội ta với Bác Hồ. Quyết định đó cũng thể hiện tinh thần tự lực, tự cường mà khi sinh thời Bác luôn coi là phương châm hành động của mọi người cách mạng Việt Nam. Quyết định đó cũng là một quyết định hợp lòng dân, được nhân dân từ Bắc chí Nam ủng hộ. Đồng bào miền Nam, sau ngày đất nước thống nhất, đã có thể nhanh chóng về Hà Nội thăm Bác Hồ. Đó cũng là điều mà đồng bào hậu phương lớn miền Bắc đã làm trọn nghĩa vẹn tình với đồng bào miền Nam ruột thịt. Bác Hồ vẫn sống mãi, vẫn mãi mãi là biểu tượng cho tinh thần đoàn kết dân tộc, thống nhất Tổ quốc của nhân dân ta.

Trong thời gian thi công công trình K84, Ban chỉ đạo chúng tôi còn phải tiến hành một lúc rất nhiều công việc khác nhau. Một mặt, vẫn phải theo dõi, duy trì đều đặn những công việc đang tiến hành ở 75A của đoàn chuyên gia y tế Liên Xô (giai đoạn làm thuốc cơ bản cho thi hài Bác vẫn đang tiến hành); một mặt theo dõi quá trình thi công ở K84 và chuẩn bị phương án để khi K84 hoàn thành, được lệnh của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương sẽ tiến hành đưa thi hài Bác lên trên đó.

Yêu cầu của cuộc hành quân di chuyển được đặt ra là: tuyệt đối an toàn, tuyệt đối bí mật. Anh Phùng Thế Tài và tôi phải chuẩn bị cho cuộc hành quân di chuyển này thật chu đáo. Các chuyên gia Liên Xô chưa hề có kinh nghiệm gì về việc này. Họ cũng hiểu rằng, khả năng Mỹ tiếp tục mở rộng cuộc chiến tranh ra miền Bắc, thậm chí đánh phá Thủ đô Hà Nội là rất lớn, để thi hài Bác tại Thủ đô lúc này là nguy hiểm, nhưng di chuyển một chặng đường xa như vậy sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Các chuyên gia bạn chỉ nêu ra cho ta mấy yêu cầu nghiêm ngặt: trong khi di chuyển tuyệt đối không được để rung xóc. Bạn nêu một tiêu chuẩn: đặt một cốc nước đầy cách miệng ba xăng ti-mét trên hòm thi hài khi di chuyển nước không sánh ra là được và vẫn phải bảo đảm chế độ vô trùng, các số liệu kỹ thuật về nhiệt độ, độ ẩm không được mảy may thay đổi phải như ở “buồng đặc biệt” trong quá trình di chuyển và thời gian di chuyển không được kéo dài quá bốn giờ. Đây thật là một yêu cầu rất cao so với hoàn cảnh khoa học kỹ thuật lạc hậu, đường sá hư hỏng nhiều, lại trong hoàn cảnh chiến tranh lúc đó.

Chúng tôi đã có một số cuộc họp để bàn chọn phương án hành quân. Từ Hà Nội lên K84 có thể đi bằng đường bộ, đường thủy và đường không. Sau khi phân tích, Ban chỉ đạo thấy rằng, đường không và đường thủy có một số ưu điểm, nhưng nguy cơ lớn hơn, khó khắc phục hơn. Vì vậy, đã nhất trí chọn phương án hành quân bằng đường bộ, phương án này tuy có nhiều khó khăn nhưng có thể chủ động khắc phục được cả về mặt bảo đảm kỹ thuật lẫn công tác bảo vệ bí mật, an toàn.

Để thực hiện phương án hành quân theo đường bộ phải nghiên cứu, giải quyết một số mặt: giải pháp về y tế phương tiện di chuyển; đường sá, kỹ thuật di chuyển để chống rung xóc và công tác hiệp đồng bảo vệ bí mật, an toàn dọc đường hành quân.
Về y tế chúng tôi đã tính toán đến việc thi hài Bác được đặt trong hòm gỗ xung quanh được chèn, kê kích chắc chắn. Hòm gỗ và thùng xe phải được tẩy rửa đảm bảo chế độ vô trừng nghiêm ngặt và sẽ dùng hai khối nước đá để bảo đảm nhiệt độ và độ ẩm trong thùng xe đặt thi hài.

Về phương tiện, sau khi nghiên cứu thí nghiệm nhiều loại xe, chúng tôi thấy chỉ có loại xe vận tải Zin 157 là loại xe thích hợp. Vì Zin 157 có ba cầu, độ rung xóc ít và có thể cải tiến một số chi tiết để giảm độ rung xóc xuống thấp nhất. Zin 157 thùng xe rộng tuy vẫn chưa đủ diện tích để đặt máy điều hòa và máy phát điện đi kèm, nhưng có thể thực hiện chế độ bảo ôn bằng nước đá như đã làm khi di chuyển thi hài Bác từ 75A đến 75B.

Xưởng X49, thuộc Bộ Tư lệnh Công trình được giao nhiệm vụ cải tạo một xe Zin 157 theo tiêu chuẩn kể trên. Sau ba tuần, một chiếc xe Zin 157 đặc biệt đã ra đời tuy nhìn vẻ ngoài không có gì đặc biệt khiến có thể gây chú ý, nhưng bên trong thùng xe đã được chia thành ba ngăn, hai bên là hai ngăn chứa nước đá, có hệ thống an toàn để không xô lệch, có thể thoát nước, ở giữa là nơi đặt hòm gỗ lớn đựng thi hài, dưới có lò xo và đệm cao su. Thùng xe có vách ngăn, có lỗ thông hơi, có cửa kính để quan sát trên ca bin, trong thùng xe có hai ghế tựa bọc vải giả da dùng cho nhân viên y tế đặc biệt.

Bộ Tư lệnh Thông tin được lệnh đóng hai hòm gỗ lớn (kích thước 2,1m x 1,1m x 0,70m), một đựng hòm thi hài, một hòm đựng bể thủy tinh trung tính, một dụng cụ đặc biệt quý hiếm dùng để làm thuốc thi hài; ngay ở Liên Xô cũng chỉ có một chiếc duy nhất dùng cho việc bảo quản thi hài Lê-nin.

Tất cả những công việc trên đây được tiến hành với tinh thần bảo mật rất cao. Các cán bộ bảo vệ của Cục Bảo vệ được phân công đã bám sát công việc, nắm chắc các đối tượng tiếp xúc với công việc và có những phương án bảo mật phòng gian thích hợp với từng đối tượng. Nếu nói một câu như vậy, có vẻ như công việc này thật đơn giản, nhưng trong thực tế nó rất phức tạp. Chỉ cần sơ suất ở một khâu nhỏ, khiến kẻ thù của chúng ta nắm được thông tin, thì có thể gây ra những hiểm họa khôn lường.

Công tác bảo vệ cho một chiến dịch như vậy đã được tiến hành chu đáo nghiêm mật ở tất cả các khâu. Bên cạnh việc chọn, chuẩn bị phương tiện, chúng tôi còn phải tiến hành khảo sát lại từng mét của hơn bảy chục cây số đường từ 75A lên K84. Nói là khảo sát kiểm tra từng mét đường quả là không ngoa. Bởi vì cho tới ngày hành quân thì từ các chiến sĩ bảo vệ, lái xe đến cán bộ chỉ huy đều thuộc từng ổ gà trên chặng đường kể trên. Những đoạn đường quá xấu được các lực lượng bảo đảm giao thông của tỉnh Hà Tây khẩn trương sửa chữa. Tỉnh ủy, ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tây nhận được yêu cầu sửa chữa nâng cấp những đoạn đường trên với lý do thông thường, vì cũng không thể gây nên sự chú ý khi huy động lực lượng công nhân quá đông trên con đường này. Những đoạn còn lại, bộ đội Trung đoàn 144 sẽ khắc phục dần qua những ngày luyện tập hành quân.

Khi các loại phương tiện đã chuẩn bị xong, chúng tôi bắt đầu giai đoạn luyện tập. Ban chỉ đạo cho rằng phải dành càng nhiều thời gian cho anh em luyện tập càng tốt để khi vào cuộc anh em đều thành thục, đều thuộc từng mét đường. Ban chỉ đạo và những người chỉ huy cuộc hành quân cũng phải cùng luyện tập với anh em.

Từ cuối tháng 9 năm 1969, chúng tôi bắt đầu luyện tập. Đêm đêm, chiếc xe Zin 157 chở đủ trọng lượng quy định, lặng lẽ rời công trình 75A. Để kiểm tra độ rung xóc, một cốc nước đầy cách miệng ba xăng-ti-mét được đặt trên nắp chiếc hòm gỗ để kiểm tra. Hễ nơi nào có độ rung xóc lớn là xe dừng lại, đánh dấu đoạn đường xấu, để khắc phục ngay, những đoạn đường cần sửa lớn thì sẽ để lại khắc phục trước khi đoàn xe chính thức hành quân chừng ba mươi phút để bảo đảm bí mật.

Ngoài các lái xe luyện tập, các lực lượng làm công tác bảo vệ an toàn cho cuộc hành quân gồm lực lượng của Cục Bảo vệ và Trung đoàn 144, các đơn vị thông tin vô tuyến điện, hữu tuyến điện tăng cường cũng phải luyện tập. Từ phương án rải quân, cắm chốt, tuần tra, phối hợp hành động giữa các bộ phận khi có tình huống… đều phải luyện tập nhiều đêm cho thật nhuần nhuyễn. Nhuần nhuyễn thành thục đến độ, ai cũng phải biết khi xe chính tới chỗ nào thì mình sẽ ở đâu sẽ phải tìm gì. Tôi và anh Phùng Thế Tài cũng thường xuyên thay nhau luyện tập với anh em trong suốt ba tháng trời ròng rã, trong khi đó chúng tôi vẫn phải bám cả hai đầu K84 và 75A để chỉ đạo công việc.
Trung đoàn 144 ngoài nhiệm vụ cảnh giới, bảo vệ còn có một việc nặng là sửa đường. Những đoạn đường đặc biệt dự định chỉ tiến hành sửa vào trước giờ xuất phát ba mươi phút, Trung đoàn đã có phương án tập kết vật liệu, dụng cụ chu đáo, nhưng vẫn ngụy trang đánh lạc hướng chú ý của nhân dân và tai mắt của địch. Công việc này phải rất khôn khéo và tế nhị. Bài học về công tác bảo vệ cho chiến dịch này rất đáng được rút kinh nghiệm để làm phong phú thêm kinh nghiệm cho công tác bảo vệ của quân đội ta.

Trong khi đó tiến độ công việc ở K84 rất thuận lợi. Với tinh thần lao động quên mình và trí thông minh, sáng tạo, bộ đội công binh đã hoàn thành công trình trước thời hạn với chất lượng rất cao như tôi đã kể ở phần trên.

Đêm 20 tháng 12 năm 1969, các đồng chí Nguyễn Lương Bằng, Lê Văn Lương, Trần Quốc Hoàn họp cùng Ban chỉ đạo và nghe báo cáo lại toàn bộ công việc ở K84, công việc ở 75A, công việc chuẩn bị hành quân di chuyển thi hài Bác lên K84. Hội nghị đã xem xét lại từng chi tiết của mỗi loại công việc và đặc biệt chú ý tới kế hoạch hành quân của Ban chỉ đạo. Chúng tôi rất hiểu sự lo lắng của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước ta, khi lần đầu tiên chúng ta phải đi chuyển thi hài Bác ra khỏi Thủ đô. Vấn đề tình cảm là một chuyện, nhưng an toàn lại là vấn đề liên quan đến một việc cực kỳ quan trọng của Đảng, của Nhà nước ta. Các đồng chí lãnh đạo đã nhấn mạnh rằng khi còn sống, sức khỏe, tính mạng của Bác quan trọng với đất nước như thế nào, thì nay vấn đề an toàn tuyệt đối cho thi hài Bác cũng quan trọng với đất nước như vậy. Đây là trách nhiệm của Đảng, của Nhà nước, của quân đội trước nhân dân. Vì vậy, không được phép phạm bất kỳ một sai lầm nhỏ nào.

Quyết tâm của Ban chỉ đạo đã được phổ biến tới từng bộ phận. Giờ hành động đã đến. Từ đồng chí lái xe đến chúng tôi, đều hiểu rằng một cuộc hành quân lớn đang ở phía trước. Chúng tôi sẽ lại cùng hành quân với Bác Hồ kính yêu.
Ngày 22 tháng 12 năm 1969 - ngày lễ sinh nhật lần thứ 25 của quân đội ta. Như thường lệ cả nước hân hoan chào mừng. Tuy nhiên, ngày lễ năm nay buồn hơn mọi năm vì Bác đã ra đi, nhưng những người lính trên khắp hai miền Nam - Bắc vẫn hướng về Thủ đô để báo công với Bác.

Tổ y tế đặc biệt được lệnh cử người cùng hai chuyên gia Liên Xô mang bể thủy tinh trung tính và thuốc men, dụng cụ y tế lên K84 trước.
Trung đoàn 144 được lệnh bí mật rải quân dọc đường, các trạm thông tin liên lạc dọc đường được thiết lập. Lệnh cho tất cả những bộ phận, khi làm nhiệm vụ trên đường đều phải cải trang để giữ bí mật.

Ngày 23 tháng 12 năm 1969, Cục Bảo vệ và Trung đoàn 144 đã rải quân xong, K84 báo về mọi việc trên đó đã sẵn sàng.

Chiều 23 tháng 12 năm 1969, Ban chỉ đạo hội ý và soát lại công việc lấn cuối.

Đúng 23 giờ ngày 23 tháng 12 năm 1969, cuộc hành quân bắt đầu. Các đồng chí đại diện Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương, Trung ương cục miền Nam, các đồng chí Nguyễn Lương Bằng và Ban chỉ đạo có mặt để tiễn Bác.

Tôi được Ban chỉ đạo giao nhiệm vụ chỉ huy cuộc hành quân này. Sau khi báo cáo các đồng chí trong Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương, tôi ra lệnh xuất phát. Đoàn xe bắt đầu lăn bánh. Xe đi đầu là xe Gát 69 bảo ôn, bảo vệ phía trước. Tiếp theo là xe Zin 157 chở thi hài. Đồng chí Nguyễn Văn Thinh, đội trưởng đội xe Tổng cục Hậu cần lái. Tôi ngồi bên ghế phải chỉ huy. Trong thùng xe là đồng chí Nguyễn Gia Quyền và đồng chí I-go chuyên gia y tế Liên Xô. Tôi kiểm tra điện thoại liên lạc với anh Quyền rồi nói với Thinh: “Chúng ta đi”. Sau xe Zin 157 là một xe Gát 69 bảo ôn, bảo vệ phía sau. Tiếp đến là xe chở các chuyên gia y tế Liên Xô và xe chở các đồng chí trong Ban chỉ đạo, cuối cùng là một xe bảo vệ của Trung đoàn 144.

Đêm Hà Nội yên tĩnh lạ thường. Đoàn xe lặng lẽ lăn bánh trong ánh đèn đường. Người Hà Nội lúc này đã yên giấc ngủ; chỉ còn rất ít người đi lại trên đường Hà Nội, nhưng không biết rằng Bác Hồ đang rời Thủ đô. Ngồi trong ca bin xe chở thi hài Bác; tôi thầm hứa với nhân dân Hà Nội rằng nhất định chúng tôi sẽ bảo vệ, giữ gìn an toàn tuyệt đối thi hài Bác; một ngày kia, khi đất nước thanh bình, sẽ đưa Bác trở về Lăng để hàng ngày nhân dân cả nước có thể tới thăm viếng, tới báo công với Người.

Đêm đưa thi hài Bác rời Thủ đô, trong lòng tôi đã vững tin ở những quyết định của Đảng và Nhà nước ta về xây dựng Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Hà Nội. Tuy vậy, chúng tôi cũng hình dung được trong quá trình thực hiện quyết định của Đảng, Nhà nước sẽ còn gặp nhiều khó khăn thử thách. Cuộc hành quân đêm nay của Bác cháu tôi không phải là cuộc hành quân duy nhất.

Trên đường đi tôi vẫn duy trì liên lạc với các bộ phận cảnh giới trên đường và cứ 10 phút tôi lại gọi cho bác sĩ Nguyễn Gia Quyền qua điện thoại “Tình hình dưới ấy ra sao?”. Anh Quyền không rời khỏi chiếc kính đeo mắt đặt trên nắp hòm đựng thi hài để kiểm tra độ rung xóc, tiếng anh vang lên trong máy điện thoại: “Báo cáo tốt, không có gì đặc biệt xảy ra”.

Ra khỏi Hà Nội, chúng tôi vẫn thận trọng lần từng mét đường. Ở những đoạn đường xấu, các chiến sĩ Trung đoàn 144 đã có mặt và khắc phục trước khi đoàn xe tới. Khi đoàn xe đi qua, anh em lại phải xóa ngay mọi dấu vết của sự sửa chữa đặc biệt đó. Đây là một động tác thận trọng, để bảo đảm không ai được biết có một đoàn xe đặc biệt vừa qua đây đêm hôm trước.

Xe chạy qua đập Phùng rồi lên con đường ven đê sông Hồng. Trước mặt là quê hương tôi. Nhìn những làng xóm của quê hương bình yên ngủ trong bóng đêm, lòng tôi trào lên một cảm xúc đặc biệt. Tôi nhớ lại những ngày mới bước chân ra đi làm cách mạng. Không biết bao nhiêu lần tôi và các đồng chí của tôi đã đi trên con đường này. Nay, người còn, người mất, không ai biết rằng đêm nay tôi đang đưa Bác Hồ đi qua quê hương mình, đi trên những con đường mà năm xưa chúng tôi vẫn từng đi. Nhớ lại lần được bảo vệ Bác trong chuyến người lên thăm và làm việc ở Trường Võ bị Trần Quốc Tuấn (6-1946), hồi đó tôi đã cùng các đồng chí của mình đón đoàn xe của Bác đi qua con đường này. Đêm nay, tôi lại được bảo vệ tiếp cận cho Bác trên đường về nơi nghỉ ngơi ở quê hương Sơn Tây của mình. Buồn vui lẫn lộn, tự nhiên tôi nói với đồng chí lái xe: “Đây là quê hương mình đấy. Thinh ạ”. Thinh vẫn đang căng mắt, tập trung vào từng mét đường ngập ngừng đáp lại: “Vâng”. Tiếng bác sĩ Nguyễn Gia Quyền lại vang lên trong máy: “Báo cáo anh, tình hình dưới này yên ổn, độ rung xóc không đáng kể!”. Cảm ơn bác sĩ Quyền, cảm ơn các đồng chí. Bác vẫn bình yên trong giấc ngủ.

Đến ngã ba Sơn Tây, tôi ra lệnh cho đoàn xe dừng lại nghỉ giải lao mươi phút theo đúng phương án hành quân. Các đồng chí lái xe được phép ra khỏi xe, thư giãn, uống một hớp trà nóng. Các chuyên gia bạn nghe báo cáo tình hình trên xe chính rồi uống mỗi người một chén rượu cho ấm người. Đúng mười phút tôi ra lệnh tiếp tục hành quân.

Bốn giờ sáng ngày 24 tháng 12 năm 1969 đoàn xe tới K84, đã thấy các đồng chí chuyên gia và anh Phùng Thế Tài đón trước cửa nhà kính. Tất cả dồn đến trước xe chính với những câu hỏi dồn dập. Nguyễn Gia Quyền và I-go từ trên xe bước xuống, anh Phùng Thế Tài nằm tay I-go lắc mạnh: “yên ổn không?”, “Đồng chí có lạnh lắm không?”. I-go cười hồn nhiên: “Yên ổn, tốt, tốt lắm”. Mọi người có mặt trước nhà kính đều thở phào nhẹ nhõm. Tôi bước tới, nắm chặt tay anh Phùng Thế Tài, xúc động nghẹn ngào: “Chúng tôi đã hoàn thành nhiệm vụ”.
Hòm thi hài của Bác nhanh chóng chuyển vào nhà kính. Chỉ một lát sau thi hài Bác được đặt lên chiếc giường đuy-ra trải nệm trắng y hệt như ở 75A. Cuộc kiểm tra y tế sau đó xác nhận cuộc hành quân di chuyển đã không có ảnh hưởng gì tới thi hài Bác. Lòng tôi thấy thanh thản lạ lùng.

Từ đó, K84 dưới chân núi Tản Viên bắt đầu thay thế 75A làm nhiệm vụ giữ gìn thi hài Bác.

Trong những ngày đó, Mỹ tuyên bố ngừng ném bom miền Bắc từ vĩ tuyến 20 trở ra, nhưng chúng ta vẫn cảnh giác với mọi lời tuyên bố “hòa bình” kiểu này của Mỹ. Các lực lượng phòng không ta vẫn sẵn sàng đánh trả mọi cuộc tiến công bất ngờ của không quân Mỹ. Và một sự cố nghiêm trọng có liên quan đến việc bảo vệ thi hài Bác đã xảy ra:

Đêm 20 rạng ngày 21 tháng 11 năm 1970, đế quốc Mỹ bất ngờ mở cuộc tập kích đường không xuống ven thị xã Sơn Tây hòng cướp lại số giặc lái mà ta đã từng giam giữ tại một nhà giam nhỏ ở đây. Số giặc lái này đã được chuyển đi từ sáu tháng trước đó. Nên bọn biệt kích Mỹ đã đổ quân xuống một trại giam bỏ không.

Điều hết sức quan tâm là cuộc tập kích của địch đã được tổ chức với quy mô lớn, có phương án chặt chẽ và rất bất ngờ khiến các lực lượng vũ trang địa phương ở khu vực đó không kịp phản ứng.

Ngay ngày hôm sau, tôi trực tiếp bảo vệ đồng chí Võ Nguyên Giáp lên quan sát tại chỗ để đánh giá tình hình. Các đồng chí Văn Tiến Dũng, Phạm Ngọc Mậu, Phùng Thế Tài cũng lập tức có mặt để xem xét, đánh giá sự kiện này.

Tuy Mỹ không đạt được kết quả trong cuộc hành quân ăn cướp này, nhưng sự kiện trên đây đã khiến chúng tôi xem xét lại một số vấn đề an ninh, trong nhiệm vụ bảo vệ giữ gìn lâu dài thi hài Bác.

Ban chỉ đạo chúng tôi đã họp xem xét lại khả năng phòng thủ K84. Thực lòng, chúng tôi cũng hơi giật mình trước sự kiện này. Phân tích tình hình, chúng tôi thấy rằng: Khả năng tổ chức những cuộc tập kích bất ngờ kiểu này của Mỹ có thể vẫn xảy ra, kể cả ở khu vực K84. K84 nằm trong khu vực địch đã trinh sát đường không để chuẩn bị cho cú đột kích vừa qua (vì K84 chỉ cách trại giam có 20 ki-lô-mét đường chim bay). Lại nằm trên tuyến đường bay thường xuyên của máy bay Mỹ từ Thái Lan qua Lào tới Việt Nam để đánh phá. Tuy nằm trong dải rừng núi liền từ Ba Vì xuống, lại chỉ có vài công trình, có thể địch chưa chú ý tới, nhưng phải đề phòng khả năng ta đã để lộ trong thời gian qua, khi phải sử dụng nhiều xe cộ đi lại khu vực này, lại có cả người nước ngoài lui tới nên phải tính đến khả năng địch thu thập được một vài tin tức nào đó, khiến địch đặt giả thiết rằng nơi này có thể là nơi sơ tán tù binh từ trại giam mà chúng vừa vồ hụt.
Trên cơ sở phân tích như vậy, chúng tôi thực sự lo ngại và quyết định báo cáo lên Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương xin được đưa Bác trở lại 75A. Ở 75A, nếu làm tốt công tác bảo mật, bố phòng chặt chẽ thì vẫn bảo đảm được an toàn. Địch không thể liều lĩnh đột nhập vào một thành phố đông dân cư như vậy. Nếu điều đó xảy ra thì khả năng đánh trả của ta sẽ tốt hơn nhiều so với ở K84. Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương đã nhất trí với đề nghị này.

Chúng tôi lập tức chuẩn bị phương án hành quân, đưa Bác trở lại 75A. Ngày 25 tháng 11 năm 1970, tôi và anh Phùng Thế Tài lên khu K84 phổ biến kế hoạch di chuyển, phương án hành quân, phương án bố trí lực lượng ở lại bảo vệ K84.

Ngày 1 tháng 12 năm 1970, một số cán bộ trong tổ y tế đặc biệt và chuyên gia Liên Xô về 75A chuẩn bị về mặt kỹ thuật để đón Bác.
22 giờ ngày 3 tháng 12 năm 1970 đoàn xe chở thi hài Bác lăn bánh rời K84. Do đã có kinh nghiệm trong chuyến di chuyển trước đây và do chuẩn bị chu đáo nên chúng tôi đã tiến hành cuộc hành quân di chuyển này rất thuận lợi nhanh chóng, an toàn.

3 giờ sáng ngày 4 tháng 12 năm 1970 đoàn xe tới 75A. Khi chiếc xe chính dừng lại trước cửa công trình 75A, các chuyên gia Liên Xô kiểm tra ngay hai miếng gạc trắng được đặt trên bàn tay Bác, hai miếng gạc vẫn nằm nguyên vị trí cũ và không hề thấm nước hay chuyển màu. Mọi người phấn khởi. Thi hài Bác lập tức được đưa vào buồng đặc biệt.

Khi mọi công việc hoàn tất thì một ngày mới đã bắt đầu. Hôm nay, Bác Hồ đã trở lại Thủ đô, nhưng người dân Hà Nội không mấy ai biết điều đó. Ngay trong gia đình tôi cũng vậy, vợ tôi và các con tôi chỉ thấy hồi này tôi ít phải đi công tác xa hơn và hình như tôi có vẻ vui hơn. Kể từ hôm địch tập kích Sơn Tây, anh em trong Ban chỉ đạo chúng tôi như ngồi trên đống lửa. Nay đã đưa được Bác trở về trong lòng Hà Nội, chúng tôi đã thực sự yên tâm. Nhân dân Hà Nội sẽ bảo vệ Bác.

Trở về Hà Nội, công việc của các chuyên gia y tế và anh em Đoàn 69 dường như thuận lợi rất nhiều. Đời sống vật chất, đời sống tinh thần được cải thiện rõ rệt. Nhưng riêng công tác bảo vệ, bảo mật thì đứng trước những thử thách không nhỏ. Chúng tôi đã huy động các cán bộ chuyên môn của Cục Bảo vệ phối hợp với Bộ Công an hình thành những tuyến an ninh từ xa để bảo vệ mục tiêu. Công tác giáo dục cũng được tăng cường để cán bộ, chiến sĩ thấy rõ trách nhiệm nặng nề của mình, tự giác thực hiện các chế độ bảo mật, các phân đội cảnh vệ thường xuyên tập dượt phương án bảo vệ mục tiêu. Bộ Tổng tham mưu cũng điều động, bố trí mạng lưới phòng không, phòng chống biệt kích đột kích ở phía sông Hồng. Tất cả những hoạt động trên được tiến hành kín đáo, ngụy trang cẩn thận để tránh mọi tai mắt của địch.

Công việc của 75A đi vào nền nếp và thời gian cứ lặng lẽ trôi. Nhưng trong thâm tâm sâu xa tôi vẫn có linh cảm rằng Bác cháu chúng tôi còn gặp nhiều gian nan thử thách.

Mùa mưa năm 1971 đã ập đến thật khác thường. Mưa như trút nước ngày này qua ngày khác. Các nhà khoa học về khí tượng cho biết 50 năm nay mới lại có một năm có lượng mưa lớn đến như vậy. Vào giữa tháng 8, mực nước trên các triền sông tiếp tục dâng cao, mực nước sông Hồng ở Hà Nội đã lên đến mức kỷ lục 14,10 mét. Ở một vài nơi trên miền Bắc đã có hiện tượng vỡ đê. Sông Hồng cuồn cuộn, đục ngầu, gầm lên hung hãn như muốn hất tung mọi trói buộc. Hà Nội thực sự bị đe dọa, Ủy ban phòng chống lụt bão Trung ương đã yêu cầu nhân dân Hà Nội chuẩn bị rời khỏi những vùng đất thấp.

Ban chỉ đạo họp khẩn cấp. Một mặt chúng tôi ra lệnh cho anh em ở 75A sẵn sàng đưa thi hài Bác lên nhà cao tầng khi tình huống xấu xảy ra; một mặt tôi và anh Phùng Thế Tài cùng một số cán bộ lập tức đi trực thăng quan sát khu vực Sơn Tây. Cống Ngọc Nhị ở Quảng Oai bị vỡ đã kịp thời hàn khẩu, nhưng lượng nước tràn vào rất lớn, đường Sơn Tây đi Trung Hà ngập sâu trong nước. Nhưng khi chúng tôi bay quan sát tuyến đường Hà Nội - Sơn Tây - Bất Bạt (tuyến lên K84) thấy không bị ngập nhiều lắm.

Lúc này, ở Đoàn 69, anh Nguyễn Văn Hanh đi Liên Xô, anh Nguyễn Gia Quyền ngày đêm phải túc trực bên Bác, vì thế tôi phải thường xuyên có mặt ở 75A để trực tiếp chỉ huy mọi công việc, sẵn sàng đương đầu với nước lũ.

Ngày 18 tháng 8 năm 1971, đê Cống Thôn bị vỡ gây ra lụt lớn ở các tỉnh Hà Bắc, Hải Hưng. Nhiều vùng dân cư đông đúc chìm ngập trong nước lũ. Trời vẫn mưa như trút. Hà Nội xao động, ai nấy đều lo chuẩn bị phòng lụt. Chính phủ ra lệnh dùng mọi biện pháp để cứu trợ đồng bào ở những vùng bị ngập lụt, hạn chế tối đa thiệt hại về người và của cho nhân dân.

1 giờ chiểu ngày 18 tháng 8 năm 1971, anh Phùng Thế Tài trực tiếp phóng xe đến thông báo quyết định của Quân ủy Trung ương, khẩn trương di chuyển thi hài Bác về K84 trong thời gian ngắn nhất.

Một cuộc họp khẩn cấp được tổ chức tại 75A để triển khai mệnh lệnh. Suốt đêm 18 tháng 8 năm 1971, chúng tôi chạy đôn chạy đáo để hối thúc các bộ phận chuẩn bị hành quân.

8 giờ sáng ngày 19 tháng 8 năm 1971, toàn đơn vị và phương tiện đã sẵn sàng. Tôi lập tức phổ biến lệnh hành quân. Theo kế hoạch tôi cùng một số anh em đi trước kiểm tra đường và chuẩn bị K84. Đồng chí Trần Quốc Hoàn và anh Phùng Thế Tài sẽ tháp tùng Bác, hành quân cùng đơn vị.

Lần này trong đội hình hành quân có thêm một xe lội nước bánh hơi (xe Páp). Xe này được Ban chỉ đạo điều về từ đầu mùa mưa, đã được chỉnh trang, tu sửa để vừa làm xe ứng cứu dọc đường vừa sẵn sàng dùng như một xe dự bị. Đoàn xe cắm cờ hỏa tốc của Ủy ban phòng chống bão lụt vừa để ngụy trang, vừa để có thể đi vào mọi đường cấm mà không phải dừng lại giải thích với cảnh sát.

Chiếc xe Páp được đẩy lên trước làm xe trinh sát dấn đường. Đoàn xe chạy trong mưa như trút, đường lại lầy lội nên đi rất chậm. Mọi chế độ bảo vệ an toàn cho thi hài vẫn được áp dụng nghiêm ngặt. Đoàn xe kiên nhẫn dò dẫm tiến về phía trước trong màn mưa dày đặc.

Khi chỉ còn cách K84 chừng 4 ki-lô-mét thì đoàn xe bị sa lầy vì một đoạn ngập nước lầy lội. Chiếc xe chính tuy là Zin 157 ba cầu nhưng vẫn không thể đi được vì nếu đẩy cầu, lãng ga cho xe vượt lên thì độ rung xóc rất lớn, xe có thể bị giật cục, nẩy lên, rất nguy hiểm cho sự an toàn thi hài Bác. Do được đi trước dò đường, nên tôi đã chuẩn bị sẵn một bộ tời để vượt qua đoạn lầy này. Khi vượt được đoạn lầy, rẽ vào đường lên K84 thì đã 5 giờ chiều. Nghĩa là đã sáu giờ hành quân. Tôi và các anh trong Ban chỉ đạo lo thắt ruột, vì như vậy là đã quá thời gian kỹ thuật cho phép. Nhưng khó khăn chưa phải là hết. Ngay gần cổng K84 có một quãng đường võng, thấp ngập nước, nước ở đây lại chảy xiết và ngày một dâng cao. Mọi người nhìn nhau ai cũng lo đến tái nhợt cả người. Đây chính là lúc sống còn. Không thể chần chừ do dự nữa. Một phương án táo bạo được đưa ra. Chúng tôi chuyển hòm thi hài Bác từ xe Zin 157 sang xe cứu thương, rồi phải tìm cách đưa cả xe cứa thương lên xe Páp. Muốn vậy phải dùng hai thanh ray bắc cầu từ mặt đường lên thùng xe Páp; thùng xe Páp không có sàn phẳng, phải lắp gỗ ghép lại thành sàn. Khi xe cứu thương nổ máy bò lên thì cùng lúc xe Páp dùng tời hỗ trợ kéo xe cứu thương. Công việc này rất khó khăn. Tất cả trông cậy vào tài nghệ và hệ thần kinh bằng “thép” của lái xe. Đồng chí Nguyễn Văn Sướng là một lái xe kỳ cựu đã nhận nhiệm vụ khó khăn này. Mọi người nín thở, dán mắt vào hai thanh ray. Chiếc xe cứu thương từ từ nhích lên từng chút một. Tai họa có thể ập đến bất kỳ lúc nào.

Nhưng rồi mọi việc đã trôi chảy, chiếc xe cứu thương ngự vững trên thùng xe Páp. Xe Páp từ từ lăn bánh tiến vào K84. Khi tới trước cửa nhà kính thì hai thanh ray lại được bắc lên. Bây giờ chiếc xe cứu thương lại phải lăn theo hai thanh ray đó trở xuống, một cú lùi thật vô cùng khó khăn.

Mọi người lại thêm một lần nữa nín thở. Không gian im phăng phắc. Khi chiếc xe cứu thương đã ngừng chuyển động, cả bốn bánh xe thăng bằng trên mặt đất, mọi người mới ồ lên, chạy ùa cả lại.

Vì quá căng thẳng, đồng chí Nguyễn Văn Sướng ngất xỉu ngay trên vòng tay lái.

Thi hài Bác lập tức được chuyển vào phòng đặc biệt. Phải chờ đến khi các chuyên gia y tế Liên Xô kiểm tra kỹ thuật xong, thấy các thông số kỹ thuật vẫn bảo đảm, mọi người mới thực sự thở phào nhẹ nhõm như trút được gánh nặng ngàn cân. Anh Phùng Thế Tài quá xúc động, cao hứng tuyên bố: “Hôm nay toàn đơn vị và chuyên gia sẽ liên hoan mừng thắng lợi của cuộc hành quân lịch sử này”.

Do lũ lụt mà phải đưa Bác trở lại K84. Nhớ lại sự kiện lịch sử đột kích ở Sơn Tây, chúng tôi lập tức triển khai ngay phương án bảo vệ an ninh và phòng thủ K84. Theo yêu cầu của Ban chỉ đạo, Bộ Tổng tham mưu đã tăng cường một lực lượng tinh nhuệ lên K84, gồm:
Một đại đội bộ binh của Trung đoàn 144 có nhiệm vụ chốt giữ bảo vệ vòng ngoài.

Ba khẩu đội 14,5 ly thuộc Tiểu đoàn 20 Sư đoàn 361 được điều lên bố trí trên ba ngọn đồi trong khu vực tạo thành thế chân kiềng, vừa sẵn sàng đánh máy bay bay thấp vừa sẵn sàng chống trả các cuộc đột nhập.

Ba chiếc xe tăng T34 có trang bị ĐKZ84 của Trường sĩ quan Thiết giáp được điều về bố trí xung quanh khu vực nhà kính.

Các phương án chống đột nhập được hình thành để các đơn vị căn cứ vào đó luyện tập. Các hệ thống công sự, hầm hào được tu sửa, những bãi trống xung quanh khu vực K84 đều được cắm chông để chống địch đổ bộ đường không. Cục Bảo vệ đã tăng cường cán bộ, tổ chức nhiều nhóm trinh sát độc lập hoạt động xung quanh khu vực để bảo đảm an ninh, thu thập các tin tức, phòng gian, bảo mật.

Huy động một lực lượng tăng cường lớn tới khu vực K84, chúng tôi gặp rất nhiều khó khăn. Vì những lực lượng này đều là lực lượng tăng cường, không nằm trong biên chế của Đoàn 69 nên công tác quản lý công tác bảo đảm hậu cần rất phức tạp. Chúng tôi phải thường xuyên liên hệ với các đơn vị chủ quản, phối hợp chặt chẽ với Đảng ủy, chỉ huy Đoàn 69 để đảm bảo tốt nhất đời sống cho anh em trong điều kiện có thể.

Đó là những tháng ngày nền kinh tế đất nước bị chiến tranh tàn phá nặng nề, phải ưu tiên tất cả cho tiền tuyến, nên hết sức khó khăn. Bảo đảm lương thực cho bộ đội được ăn no đã là chuyện không đơn giản rồi. Anh em tăng cường lại không được đi lại tìm phương cách cải thiện đời sống, nên khó khăn càng chồng chất. Có thời điểm Đoàn 69 đã phải lo “chạy ăn từng bữa”.

Trong khi ấy, các chuyên gia lên làm việc ở K84 vẫn được bảo đảm sinh hoạt rất chu đáo. Các chuyên gia cũng biết điều đó vì thế họ rất cảm thông với chúng ta và càng nhiệt tình chu đáo hơn trong nhiệm vụ giữ gìn lâu dài thi hài Bác.

Tuy đã yên ổn ở K84 nhưng trong thâm tâm Ban chỉ đạo chúng tôi vẫn lo lắng về sự an toàn. Chúng tôi biết, đế quốc Mỹ sẽ không chịu dừng tay nếu không đi những nước cờ phiêu lưu cuối cùng. Nếu địch mở rộng cuộc chiến tranh phá hoại thì K84 rất có thể là một mục tiêu. Hơn nữa K84 lại nằm trên tuyến máy bay địch thường bay qua để trở về các sân bay ở Thái Lan sau mỗi phi vụ đánh phá ở Hà Nội và vùng lân cận. Kỹ thuật phát hiện mục tiêu của địch đã ở trình độ cao; trường hợp chúng phát hiện được một chi tiết nhỏ, dù chưa rõ là mục tiêu gì nhưng trên đường đi đánh phá trở về còn dư bom, dư đạn, chúng trút xuống khu vực này thì sẽ rất nguy hiểm. Vì thế ngay sau khi mọi việc ở K84 đi vào ổn định, tôi và anh Phùng Thế Tài đã nghĩ tới việc phải đi tìm một căn cứ mới, bí mật hơn, an toàn hơn để sẵn sàng cho phương án phải chuyển thi hài Bác khỏi K84. Anh Phùng Thế Tài nói với tôi: “Chúng ta phải đi tìm một hang đá vừa đủ rộng, thuận tiện đi lại, xa dân cư hơn, bí mật hơn”. Thế là tôi và anh Phùng Thế Tài lặng lẽ hành quân lên Ba Vì, chúng tôi vượt qua cao độ 200, 400 rồi 800, 1000… Nhưng Ba Vì về cơ bản là núi đất, không có hang động, độ dốc rất cao, những đường có sẵn thì cheo leo, gập ghềnh không thể mở rộng vì sợ lộ bí mật. Vì thế khu vực núi Ba Vì nhanh chóng được loại khỏi khả năng lựa chọn. Một hôm, đứng trên một điểm cao ở khu vực K84 nhìn sang bên kia sông Đà, tôi chợt nghĩ “có thể ở bên kia sông Đà sẽ có một nơi lý tưởng như vậy”.

Sau nhiều lần khảo sát, tính toán, chạy thử, chúng tôi vạch ra một kế hoạch hành quân.

Thời điểm này đang là mùa mưa lũ; nước sông Đà lên cao, chảy xiết và rất hung dữ. Do đó từ K84 không thể đi thẳng sang bến bên kia, vì như vậy sẽ phải bơi ngược dòng 4 ki-lô-mét, rất nguy hiểm. Sau khi tính toán, chúng tôi quyết định một lộ trình như sau:
Từ K84 vận chuyển bộ trên đường 15 ki-lô-mét đến một bến phà có sẵn. Đây sẽ là bến xuống.

Từ bến xuống, xe Páp chở thi hài chạy xuôi dòng, được ba xe lội nước bánh xích K61 của Bộ Tư lệnh Công binh hộ tống để mở luồng, cản các loại vật trên mặt sông như củi gỗ va vào xe chính và sẵn sàng kéo, kích khi xe chính chết máy hoặc bị trôi. Quãng đường thủy này có độ dài 3,5 ki-lô-mét.

Tới bến lên đã có hai xe hộ tống trực sẵn, trong đó có xe Zin 157 sẵn sàng kích kéo, hỗ trợ cho xe chính khi lên bến. Tại bến lên đã đào sẵn một âu thuyền để xe Páp nhẹ nhàng dạt vào rồi từ đó dùng tời kéo lên bờ, giảm bớt độ rung xóc. Ở bến lên bố trí sẵn một hệ thống đèn tín hiệu để hướng dẫn xe chính cập bến an toàn.

Từ bến lên tới đường liên tỉnh dài 5 ki-lô-mét, đường phải cải tạo. Bộ đội Trung đoàn 144 vừa sửa đường, vừa làm công tác bảo vệ.
Một số cán bộ của Cục Bảo vệ cũng được tăng cường lên để làm nhiệm vụ bảo vệ an ninh cho khu vực H21. Chúng tôi đặc biệt chú ý tới việc bảo vệ từ xa, lập những tổ trinh sát bí mật thường xuyên đi lại, tiếp cận với nhân dân để nắm dư luận và phát hiện 98 những sơ hở của ta ở khu vực H21 để sửa chữa, đề phòng.

Vào thời điểm này, sông Đà đã vào mùa lũ, những trận mưa đầu mùa ở thượng nguồn đổ xuống khiến nước sông dâng cao, cuồn cuộn chảy. Mỗi lần nhìn dòng sông Đà, tôi lại trào lên một nỗi lo khôn tả. Tuy mọi chi tiết kỹ thuật của cuộc hành quân đều đã được tính toán chi tiết, tỉ mỉ, nhưng không ai dám nói rằng đã lường trước được mọi rủi ro. Một lần hành quân tập khi xe Páp từ bến bò lên dốc có tời kéo hỗ trợ nhưng tời đã bị đứt, đây là tình huống tập nhưng cũng khiến chúng tôi vô cùng lo lắng. Nhưng cũng nhờ luyện tập mà ta phát hiện được những sơ suất để kịp thời khắc phục ngay.

Ngày 11 tháng 7 năm 1972, lúc 21 giờ, mưa gió vẫn vù vù, trời tối đen như mực. Ban chỉ đạo cùng các đồng chí chuyên gia và cán bộ Đoàn 69, Bộ Tư lệnh Công binh có mặt đầy đủ để tổ chức hành quân đưa thi hài Bác vượt sông Đà sang H21.

Chưa bao giờ sông Đà lại lộ rõ vẻ uy nghiêm, huyền bí như vậy. Tuy không tin ở sức mạnh của những đấng siêu nhiên, nhưng tôi vẫn thầm mong các quý nhân phù trợ cho chúng tôi thuận buồm xuôi gió. Khi chiếc xe chính vừa chạm vào làn nước sông Đà, trong lòng tôi bỗng cảm thấy dạt dào một xúc cảm thật khó tả. Nhớ lại những hình ảnh Bác hành quân ra trận, mỗi lần nghỉ giải lao, Bác đều chọn những con suối đẹp để dừng chân, Bác yêu thiên nhiên sông suối nước Nam, nhất định sông suối nước Nam không bao giờ phụ lòng Bác.
Những vệt đèn pha của chiếc xe lội nước rạch những luồng sáng chói gắt trên mặt sông ngầu đục. Ba xe hộ tống vẫn bám sát xe chính gạt đi tất cả những chướng ngại vật, những cành cây, khúc gỗ trôi nổi trên sông. Tại bến lên, thỉnh thoảng đèn hiệu lại lóe sáng. Chắc các đồng chí bên ấy sốt ruột lắm. Phải, đêm nay tất cả chúng tôi cùng thao thức với sông Đà.

Cuộc hành quân vượt sông thuận lợi nhiều hơn chúng tôi dự kiến. Ở bến lên, nhờ chuẩn bị kỹ, nên chiếc xe chính được tời lên một cách nhẹ nhàng. Đoạn đường làm gấp từ bến lên tới đường liên tỉnh và từ đường liên tỉnh vào H21 cũng đã được chuẩn bị kỹ càng từng đoạn một, nên xe chính hầu như không gặp trở ngại gì, nhẹ nhàng an toàn dừng bánh trước H21.

Lúc đó là 0 giờ 15 phút ngày 12 tháng 7 năm 1972. Dãy núi đá bên kia sông Đà đứng uy nghiêm trầm mặc trong bóng đêm như một đạo quân khổng lồ đang đón chào vị anh hùng của dân tộc.

Trong ánh đèn điện hư ảo của hang đá H21, tôi ghi vào nhật ký công tác: “0 giờ 15 phút ngày 12 tháng 7 năm 1972. Đưa Bác vượt sông sang H21 an toàn tuyệt đối. Ban chỉ đạo và các chuyên gia đều vui mừng. Nơi này có thể bảo đảm an toàn cho Bác trong mọi tình huống…”.